Qoʻshni keldi — koʻmak keldi!
Qadim zamonda bir bechora kambagʻal er-xotin yashar ekan. Ularning ekin ekishga na yerlari, na yeyishga ovqatlari bor ekan. Doim kambagʻalliklaridan nolib yurar ekanlar.
Ularning badavlat bir koʻshnisi bor ekan. Qoʻshnisining ularga rahmi kelib, yuz tilla beribdi va «uyingni yaxshilab olgin» debdi. Kambagʻal xursand boʻlib, rahmat aytibdi.
U uyiga kirib ketayotganida, bir qush uning boshida aylanaveribdi. U qoʻshnisi bergan tillalarni sallasiga solib qoʻygan ekan. Qush uning sallasini olib qochib ketibdi. U qushni quvib, yeta olmabdi. Keyin oʻylab-oʻylab, xotiniga aytmaslikka ahd qilibdi. Ular avvalgidek nochorlikda yashayverishibdi. Buni koʻrgan qoʻshnisi, «haliyam roʻzgʻorini tiklab ololmabdi-da», deb bu safar ming tilla beribdi. U ming tilladan yuz tillasiga kiyim-kechak, oziq-ovqat olibdi. Qolgan toʻqqiz yuz tillasini uyida eski bir koʻzasi bor ekan shunga solib yashirib qoʻyibdi.
Bir kuni u uyda yoʻqligida, loʻlilar «eski narsalar bormi», deb soʻrab kelishibdi. Kambagʻalning xotini «bu eski koʻzaning nima kerash bor», deb loʻlilarga berib yuboribdi. Eri kelganidan keyin eski koʻzani loʻlilarga berib yuborganini aytibdi. Xotinining gaplarini eshitib, rosa xafa boʻlibdi va unga koʻzaning ichida toʻqqiz yuz tilla yashirib qoʻyganligini, bularni qoʻshnisi berganini aytibdi.
Xotini, «nega menga aytmagan edingiz?» deb xafa boʻlibdi. Shunday qilib, bir oz vaqt oʻtmasdan, ular yana avvalgidek kun kechiraverishibdi. Qoʻshnisi hayron boʻlibdi, «ming tilla uyini yaxshilab olishga ham, oziq-ovqatlariga, kiyim-kechaklarga ham yetardi, ortib ham qolardi-ku», deb oʻylabdi.
Bir kuni u baliq ovlashga bormoqchi boʻlibdi va birinchi ilingan baliqni yana shu kambagʻal qoʻshnisiga berishga ahd qilibdi.
Bir mahal birinchi tutgan baligʻi shunday katta chiqibdiki, uni zoʻrga tortib olibdi. Baliqning kattaligini koʻrgach, qoʻshnisiga bergisi kelmay qolibdi. Keyin yana oʻz ahdini buzishga uyalib, oxiri baliqni kambagʻalga beribdi. Kambagʻal baliqni koʻrib, rosa xursand boʻlibdi. «Bu baliqni bir yil yesam ham, tugamaydi», deb oʻylabdi. Nihoyat baliqning oʻrtasidan kesishibdi.
Kesib, hayron boʻlishibdi, uning ichidan bir oʻgʻil bola bilan kalladek gavhar chiqibdi. Avval qoʻrqishibdi, keyin «mayli bu ham yaxshi, farzandimiz yoʻq edi, endi oʻzimiz oʻgʻil qilib olamiz» deb kelishishibdi. Shunday qilib ular bolani mehr bilan tarbiyalay boshlashibdi. Haligi gavharni esa uylariga qoʻyib qoʻyishibdi. U chiroqsiz ham uyni yoritib turar ekan.
Kambagʻalning uyida gavhar borligini eshitib, bir boy oʻz odamini unikiga yuboribdi. Kambagʻal gavharning nimaligini ham, qimmat turishini ham bilmas ekan. Boyning yuborgan kishisi gavharni uch ming tillaga olib ketibdi. Bu pul bilan kambagʻal oʻzini oʻnglab, boyib, yaxshi yashaydigan boʻlib ketibdi.
Kunlardan bir kun kambagʻal oʻgʻli bilan oʻtirgan ekan, oʻgʻlining koʻzi daraxtdagi qush bolalariga tushibdi. Bola daraxtga chiqib, qush bolalarini olmoqchi boʻlibdi. Daraxtga chiqib, qush uyasidan bolalarini olayotganida qarasa, uyasi salladan emish. Sallaning ostida bir narsa yaltirab turgan emish. Bola dadasini chaqirib:
— Qushning uyasi salladan ekan, — debdi. Otasi hayron boʻlib:
— Bu yoqqa olib tusha qolgin, — debdi.
Bola sallani olib tushibdi. Kambagʻal qarasa, oʻsha oʻzining sallasi, orasida yuz tillasi ham turgan emish. U salla bilan tillalarni xotinining yoniga olib boribdi va boʻlgan voqeani aytib beribdi.
Er-xotin bilan oʻgʻli juda xursand boʻlib turishgan ekan, birdan koʻchadan loʻlining «kim eski koʻza oladi» deb yurganini eshitib qolishibdi. Kambagʻalning xotini chiqib:
— Men olaman, — debdi va koʻzalardan birini oʻn tillaga sotib olibdi.
Bir vaqt koʻzaga yaxshilab qarasa, oʻzining oʻsha eski koʻzasi ekan. Ichini qarashsa, oʻsha bir paytlar koʻzaga solib qoʻyilgan toʻqqiz yuz tilla shunday turgan emish. Koʻzaning koʻrinishi juda eski boʻlgani uchun, ichida biror tuzukroq narsa boʻlishi hech kimning xayoliga ham kelmagan ekan.
Hammalari rosa quvonishibdi. Qoʻshnisining bergan yordami tufayli kambagʻal oʻziga toʻq, boy darajaga koʻtarilibdi. Butun hayoti davomida tinch-totuv, yaxshi hayot kechirishibdi!
