Ota ulugʻ, otadan mehmon ulugʻ

Bir bor ekan, bir yoʻq ekan, Boysun tomonda Murod bobo degan ancha yoshga borib qolgan bir kishi yashar ekan. Murod boboning uchta oʻgʻli boʻlib, kuch-quvvatda hech kim ularga barobar kelolmas ekan. Ular aql-farosatda ham hammaga ibratli boʻlib oʻsishgan ekan. Ularning kattasi — qoʻychibon, oʻrtanchasi — dehqon, kenjasi ovchi ekan.

Kunlardan bir kuni shaharlik bir kishi Murod bobonikiga mehmon boʻlib kelibdi.

Kechga borib havo aynib, qor yogʻa boshlabdi. Ertalab turishsa, azbaroyi qor koʻp yoqqanidan tomning toʻsinlari qirsillab, ogʻirlikni koʻtarolmay qolibdi.

— Yengil par qor yogʻmay, muz aralash qor yogʻibdi. Hali-zamon havo ochilib quyosh chiqsa, qor erib suvga aylanadi. Toʻsinlar koʻtarolmay sinib ketib, tom bosib qolishi mumkin. Tezroq tomga chiqib qorni kurab tashlash kerak, — debdi Murod bobo oʻgʻillariga.

Oʻgʻillari churq etishmabdi. Murod bobo gapini yana qaytaribdi. Yerdan sado chiqsa chiqibdiki, oʻgʻillaridan sado chiqmabdi. Jussasidan kuch yogʻib turgan, togʻni ursa talqon qiladigan oʻgʻillarni arzimagan ishni bajarishdan bosh tortishlarini koʻrib, mehmon hayron boʻlibdi.

— Otaning amrini bajarmoq ham qarz, ham farz. Otaning gapini qaytarish oʻta gunoh, unday farzand doʻzaxda kuymoqqa mahkum, — debdi mehmon Murod boboning farzandlariga qarab.

— Yoʻq, otamizning aytganlarini bajara olmaymiz. Boʻlmaydi, — debdi Murod boboning toʻngʻich oʻgʻli. Qolganlari ham uni maʼqullab, boshlarini silkitishibdi.

Mehmon «Bular tarbiyasiz beodob bolalar ekan» deb koʻnglidan oʻtkazibdi. Murod bobo mehmonni tashlab tashqariga chiqay desa, uni ranjitib qoʻyishdan choʻchibdi, uyda oʻtiraveray desa, tom bosib qolishidan qoʻrqibdi.

— Arslonlarim, men rozi. Uchovingdan biroving tomga chiqib qorni kurab tushgin, — debdi yana Murod bobo oʻgʻillariga qarab.

Katta oʻgʻil kenjasiga «Sen tomga chiq» desa, kenja oʻgʻil oʻrtancha akasiga nuqul «Siz tomga chiqing» dermish.

Oʻgʻillaridan birontasi tomga chiqmasligini bilib turgan Murod bobo «Boʻlmasa, hovlini qordan tozalanglar», debdi.

Otalarining gapi tugar-tugamas uch oʻgʻil birdan kurakka yopishib, eshikka otilishibdi. Bir nafas oʻtar-oʻtmas hovlini qordan tozalashibdi.

— Mehmon, hovliga chiqib bir aylanib kelmaysizmi? — debdi Murod bobo.

Uch oʻgʻilning qilmishlaridan hayron boʻlib, boshi qotib oʻtirgan mehmon «Xoʻp boʻladi» deb javob beribdi. Ular uydan chiqishlari bilanoq uch oʻgʻil «Men chiqaman», «Yoʻq, men chiqaman» deb tortishib qolishibdi.

Jussasi kichikroq kenja oʻgʻil lip etib tomga chiqibdi-da, bir choy qaynashi oʻtmasdan tomdagi qorni kurab tushibdi. Murod bobo kenja oʻgʻliga rahmat aytibdi. Keyin uchala oʻgʻlini ham alqab, yumushlariga joʻnatibdi. «Oʻgʻillari gapiga kirmadi-yu, yana ularni duo qiladi-ya», — deb battar hayron boʻlibdi mehmon. Dasturxon ustida Murod bobo mehmonning fikrini uqib:

— Mehmon hayron boʻlmang. Odatimiz shunaqa, — debdi.

Hech narsa tushunmagan mehmonning battar xunobi oshibdi.

Kech kiribdi. Murod boboning oʻgʻillari birin-ketin uyga qaytishibdi. Katta oʻgʻil kelib avval mehmonga salom beribdi, keyin otasi bilan koʻrishib, olib kelgan bir dasta nonni uning oldiga qoʻyibdi. Oʻrtancha oʻgʻil ham avval mehmon bilan koʻrishib, soʻngra otasi bilan soʻrashibdi-da, qoʻlidagi goʻsht-yogʻni otasining yoniga qoʻyibdi. Keyin kenja oʻgʻil kelibdi. Mehmon bilan koʻrishib, otasi bilan oʻpishib, otgan ovi — olhorni ularning oldiga qoʻyibdi.

Dasturxon ustida mehmon Murod bobodan:

— Boya oʻgʻillaringizning tomdagi qorni kurashdan bosh tortishlarining boisi ne? — deb soʻrabdi.

— Buning sababini oʻzlaridan soʻrang, — debdi Murod bobo. Shunda mehmon:

— Ertalab, avvaliga otangizning aytganlarini qilmadinglar, yaʼni tomga chiqib korni kuramay, biz tashqariga chiqqach, ukangiz kurab tushdi. Nega ota gapidan bosh tovladinglar? Shuning boisi ne? — deb soʻrabdi.

— Yoʻq, mehmon, unday demang, — deb javob qaytaribdi katta oʻgʻil, — otamizning har bir soʻzi biz uchun muqaddas boʻlganidek, u kishining oʻzi ham biz uchun eng ulugʻ zot. Tom ustiga chiqmaganimizning boisi shu ediki, uy ichida otamiz oʻtirgan edilar. Qishlogʻimizda azal-azaldan shunday odat bor: ota uyda ekan, bola tom ustiga chiqmaydi.

Mehmon Murod bobodan soʻrabdi:

— Shunday yaxshi odatlaringiz bor ekan, nega endi siz tashqariga chiqib tura qolmadingiz?

— Sababi, siz yonimda edingiz. Mehmonni yolgʻiz qoldirish odobdan emas. Bekorga xalqimiz «Ota ulugʻ — otadan mehmon ulugʻ» deb aytmaydi, — debdi Murod bobo.

Bunday mehmondoʻstlikka va odobga qoyil qolgan mehmon Murod bobo bilan uning oʻgʻillariga qulluq qilib xayrlashibdi.