Olti ahmoq va bir toʻqmoq

Bir bor ekan, bir yoʻq ekan, oʻtgan zamonda olti ahmoq va bir toʻqmoq yashagan ekan.

Ular birgalashib sabzi ekishibdi. Toʻqmoq ahmoqlardan:

— Sabzining ostini olasizlarmi yoki ustinimi? — deb soʻrabdi.

Ahmoqlar sabzini birinchi marta ekayotganlari uchun nima deyishni bilmay, oʻylab-oʻylab:

— Ustini biz olamiz, deyishibdi. Toʻqmoq sabzi hosilini pullabdi, qolganini esa mazza qilib qishi bilan yeb chiqibdi.

Kelasi yili bugʻdoy ekishibdi. Toʻqmoq yana soʻrabdi:

— Ostini olasizlarmi yoki ustinimi? Ahmoqlar bir ovozdan:

— Endi ostini olamiz, — deyishibdi.

Bu gal ham ahmoqlar zarar koʻrishibdi. Toʻqmoq esa bugʻdoyni sotib, pul qilib olibdi.

Kunlardan bir kun ular hoʻkiz soʻymoqchi boʻlishibdi. Ular hoʻkizni toʻqmoqnikida soʻyishibdi. Toʻqmoq hoʻkiz terisini olib bozorga boribdi va uni arzonginaga sotib, yoʻlda kelayotsa, bir kampir suv qaynatayotgan emish. Toʻqmoq unga yordamlashmoqchi boʻlibdi. Kampir:

— Sen suvni qaynatib turgin, men sigir sogʻib kelay, — debdi. Shu paytda kampir oʻz oʻynashini oʻraga bekitib ketgan ekan. Buni toʻqmoq sezib qolibdi-yu, qaynagan suvni oʻraga quyib yuboribdi, u yerdagi erkak esa oʻlib qolibdi.

Kampir kelsa, suv haliyam qaynamagan emish.

— Suving haliyam qaynamadimi? — deb soʻrabdi kampir.

Toʻkmoq:

— Oʻrada sichqon bor ekan, ustiga qaynagan suvni quyvordim, — debdi.

Kampir xafa boʻlib, rosa yigʻlabdi. Keyin ikkalovi oʻlikni koʻmishibdi. Kampir toʻqmoqqa boʻlgan ishni hech kimga aytmasligini tayinlab, evaziga katta pul beribdi.

Toʻqmoq xursand boʻlib, uyiga kelib, pullarni sanab oʻtirsa, olti ahmoq kirib kelibdi. Ularning koʻzlari oʻynab ketib:

— Bu pullarni qayerdan olding? — deb soʻrashibdi. Toʻqmoq:

— Sizlar mening uyimda hoʻkizimni soʻydinglar. Bozorda nima pul, teri pul ekan, sotib pulim koʻpayib ketdi, — debdi.

Bu gapdan olti ahmoq hovliqib ketib, borib oʻz hoʻkizlarini soʻyishibdi. Toʻqmoq ham borib, ular soʻygan hoʻkizning goʻshtidan mazza qilib yebdi. Ahmoqlar terini bozorga olib borishsa, hech kim soʻramasmish ham. Arzonginaga sotib kelishibdi.

Ahmoqlar “toʻqmoq yana bizni aldabdi” deb, undan qasd olmoqchi boʻlishibdi. Uni oʻldirish uchun uyiga borishibdi. Uzoqdan ahmoqlarning, kelayotganini koʻrgan toʻqmoq qochib ketibdi. Alam qilganidan ahmoqlar uning onasini oʻldirishibdi.

Toʻqmoq yigʻlab-yigʻlab onasining oʻligini eshakka ortib, koʻmishga mozorga olib ketayotsa, yoʻlda xirmonga duch kelibdi. Eshagi xirmonga kirib ketib qolibdi. Xirmonning egasi katta boy ekan. Eshakning don yeyayotganini koʻrgan boyning oʻgʻli eshakka “qoch, qoch” deb uzun choʻp bilan ura ketibdi. Shunda birdan oʻlik agʻanab tushibdi. Buni koʻrgan toʻqmoq:

— Onamning xunini toʻlab beringlar, — deb baqiribdi.

Qoʻrqib ketgan boy butun xirmonini, yana ustiga ancha pul ham beribdi. Toʻqmoq onasini koʻmib, uyiga kelib pullarini hisoblab oʻtirsa, yana ahmoqlar kelib qolishibdi. Ular hayron boʻlib:

— Bu pullarni, shuncha donlarni qayerdan olding? — deb soʻrashibdi.

— Bozorda nima pul, oʻlik pul ekan. Senlar mening onamni oʻldirdinglar. Bu pullar oʻshaniki, — debdi.

Olti ahmoq borib oʻz onalarini oʻldirishibdi. Bozorga olib borib, “kim oladi, sotamiz”, deb baqirib yurishibdi. Odamlarning jahli chiqib, ularni soʻkib-soʻkib bozordan haydab yuboribdi.

Ahmoqlar onalarini koʻmib kelgach, “toʻqmoq bizni yana aldabdi-da” deb, uning uyiga oʻt qoʻyishibdi.

Toʻqmoq xafa boʻlib, uyining kullarini aravaga ortib yoʻlda ketayotsa, kampirlarga duch kelibdi. Ular:

— Bizni mindirib ketgin, bolam, — deb turib olishibdi.

Toʻqmoq:

— Men bugʻdoy olib ketayotibman, sizlarni ustiga mindirsam, u kulga aylanib qolsa, nima qilaman? Haqini toʻlaysizlarmi? — debdi.

Kampirlar hayron boʻlib:

— Bunaqa boʻlishi mumkin emas. Mayli, boʻpti haqini toʻlaymiz, — deyishibdi. Yetib borgach, toʻqmoq qoplarni koʻrsatib, kampirlarga:

— Mana qaranglar, bugʻdoy kulga aylanib qolibdi. Endi toʻlab beringlar, — deb turib olibdi.

Kampirlar ham oxiri pul yigʻib berishibdi. Toʻqmoq uyiga kelib, pulini hisoblab oʻtirsa, ahmoqlar kelib qolishibdi.

— Bu pullarni qayerdan olding? — deb soʻrashibdi.

— Uyimning kulini sotdim, — debdi toʻqmoq. Olti ahmoq darhol uylariga oʻt qoʻyishibdi. Uning kullarini yigʻib, bozorga olib borib:

— Kim kul oladi, kim kul oladi? — deb baqirib yurishibdi.

Bozorda hamma ularni masxara qilib kulibdi. Ular, “Biz yana aldandik”, deb toʻqmoqni topib, uni oʻldirishga ahd qilishibdi.

Toʻqmoq ahmoqlarning chopib kelayotganlarini koʻrib, dasht tomonga qochib ketibdi. Chopib ketayotib bir choʻponga duch kelibdi. Choʻpon:

— Nega ulardan qochib kelyapsan? — deb soʻrabdi. Toʻqmoq:

— Ular meni bek qilmoqchi edilar, men esa bek boʻlishni istamayman, — debdi.

Choʻpon:

— Men bek boʻlishni istayman, — debdi-da, toʻqmoqning kiyimlarini almashtirib kiyib olib, olti ahmoqqa roʻpara boʻlibdi.

Olti ahmoq “hali seni bek qilamizmi”, deb choʻponni oʻldirib, suvga otib yuborishibdi.

Toʻqmoq esa qoʻylarni boqib, oʻz kunini koʻrib yuraveribdi. Bir kuni u qoʻylarni haydab oʻz qishlogʻiga boribdi. Ahmoqlar uni koʻrib hayron boʻlishibdi.

— Qayerdan kelyapsan? Shuncha qoʻyni qayerdan olding? — deb soʻrashibdi.

Toʻqmoq:

— Daryoning tagidan haydab chiqdim, — debdi va ahmoqlarni daryoga olib boribdi. Ularga oʻz qoʻylarining aksini koʻrsatibdi. Ahmoqlar “qoʻy koʻp ekan-da” deb oʻzlarini suvga tashlashibdi.

Shunday qilib ahmoqlar suvda choʻkib, oʻlib ketishibdi. Ahmoqlarning xotinlari esa toʻqmoqning yoniga kelib, “erlarimizni topib berasan”, deb turib olishibdi. Ahmoqlar xotinlariga tamgʻa bosib qoʻygan ekan. Toʻqmoq ularni qoziga olib borib:

— Bular otamning choʻrilari, ishonmasangiz, tamgʻasiga qarang. Ular qochib ketishmoqchi, — debdi.

Qozi xotinlarga bundan buyon toʻqmoqning choʻrisi ekanliklarini aytib, qogʻoz ham qilib beribdi.

Ahmoqning xotinlari toʻqmoqqa choʻrilik qilib umr oʻtkazishibdi.