Nima eksang, shuni olasan

Bir bor ekan, bir yoʻq ekan, qadim zamonda bir chol yashagan ekan. Uning xotini vafot qilgan, chol balogʻatga yetgan oʻgʻli bilan bir oʻzi qolgan ekan.

Otasi oʻgʻlini ikki yildan keyin uylantiribdi. Kelini ishyoqmas, qoʻpol ekan. U har kuni arzimagan narsalardan janjal koʻtarar, cholning ahvolidan xabar olmas ekan.

— Nima, meni otangizga choʻrilikka olganmidingiz? Kiyimlarini yuvsam, hali u qilsam, hali bu qilsam… Mening jonim oʻnta emas-ku, axir? — derkan har kuni mingʻillab.

Chol bechora shol boʻlib qolgan, erta-yu kech bir joyda qimirlamasdan yotar ekan. Oʻgʻli oxiri toqati-toq boʻlib, xotiniga:

— Xoʻsh, maqsading nima, nima qilishim kerak? — debdi.

— Otangizni bu yerdan yoʻqoting. Iloji boʻlsa, gadoy topmas biror joyga tashlab keling! — debdi xotini.

Oʻgʻil «shunday qilsam, bu laʼnatining javrashidan qutulaman shekiyali», deb oʻylab, otasini opichlab joʻnabdi. Otasi ham, oʻgʻli ham bir-biri bilan urishganday jim ketayotganmish. Tevarak-atrof jimjit, faqat chigirtkalarning chirillashi-yu, oyoq tagidagi xaslarning shitirlab sinishidan boshqa tovush eshitilmas emish.

Oʻgʻil yoʻl yuribdi, yoʻl yursa ham moʻl yuribdi, oxiri togʻ choʻqqisiga yetib boribdi. Togʻning bir tomoni jarlik ekan. U oʻzicha, «Agar shu jarlikka tashlab yuborsam, bu noinsoflik boʻladi. Yaxshisi, ana u koʻrinib turgan toshning ustiga oʻtqazib qoʻyay-da, oʻzim ketib qolay. Keyin nima boʻlsa boʻlar, peshonasida borini koʻrar», deb oʻylabdi.

— Otajon, — debdi cholni tosh ustiga oʻtqazar ekan, — siz shu yerda birpas oʻtirib dam olib turing, men hozir kelaman.

Chol kulib qoʻyibdi. Bundan ajablangan oʻgʻli toʻxtab:

— Otajon, nimaga kulyapsiz? — deb soʻrabdi.

— Yoʻq, oʻzim shunday, ketaver, yoʻlingdan qolma, — deb javob beribdi otasi va yana kulib qoʻyibdi.

Oʻgʻli, «yoʻq, aytasiz» deb, oyogʻini tirab turib olgandan keyin, otasi aytishga majbur boʻlibdi:

— Meni bu yerga olib kelishingdan maqsad — tashlab ketish. Buni bilib turibman. Xotining shunga seni majbur qilganini ham bilaman. Lekin men xafa emasman. Chunki buni men ham oʻz boshimdan kechirganman. Men ham otamni oyingning gapiga kirib, xuddi shu xarsang tosh ustiga tashlab ketgan edim. Qaytar dunyo ekan. Xoʻp endi, oʻgʻlim, xayr, baxtli boʻl, — deb soʻzini tugatibdi chol.

Oʻgʻli otasidan bu gapni eshitib: «Nima eksang, shuni olasan», degan naqlni eslabdi. U nogiron otasini xoʻrlaganiga oʻkinib, cholni opichlab uyiga qaytarib olib ketibdi va oʻzi parvarishlay boshlabdi.