Navoiy bilan yamoqchining oʻgʻli

Oʻtgan zamonda bir yamoqchi boʻlgan ekan. Uning yolgʻiz oʻgʻli boʻlib maktabga qatnar ekan.

Bir kun maktabga ketayotib, yigit katta bir boloxonada oʻtirgan chiroyli qizni koʻribdi-da, unga oshiqi beqaror boʻlib qolibdi. Oradan bir necha kun oʻtgach, qiz koʻrinmay qolibdi. Yigit sevganini bir koʻrishga zor boʻlib, koʻp azoblanibdi. Bir kun kechqurun maktabdan qaytib kelayotganida beixtiyor boyning darvozasidan kirib, tashqari hovlidan oʻtib, toʻgʻri ichkari hovliga qarab yuribdi va birdan qizni koʻrib yuragi oʻynab ketibdi. Es-hushini yigʻib: — Men qayerga kirib qoldim, — deb orqasiga qaytibdi. Shu payt tashqaridan boyning tovushi eshitilib qolibdi. Yigit nima qilishini bilmay oʻzini boyning mehmonxonasiga uribdi. Boyning mehmonxonaga burilganini sezgan yigit tezlik bilan mehmonxonadagi gilamni yigʻishtira boshlabdi. Boy hovliqib jahl bilan yigitga:

— Sen kimsan, nima qilyapsan? — debdi.

Yigit:

— Men oʻgʻriman, gilam oʻgʻirlash uchun kelgan edim, — debdi.

Boy gʻazablanib yigitning ikki qoʻlini bogʻlab qozixonaga olib boribdi. Shu payt qozining yonida Alisher Navoiy suhbatlashib oʻtirgan ekan.

Boy qoziga avval salom berib, keyin:

— Taqsir, sizning oldingizga oʻgʻri tutib keldim. Mehmonxonaga kirsam, bu yigit gilamni yigʻishtirib olib chiqib ketayotgan ekan. Ushlab olib huzuringizga keltirdim. Endi buni jazolasangiz, — debdi. Qozi yigitdan:

— Ey yigit, nimaga oʻgʻirlik qilding, ayt! — debdi. Yigit: — Men gilam oʻgʻirlash uchun kirib, gilamni koʻtarib ketay deb turganimda, boy buva kelib qoldilar. Qoʻlga tushdim, — debdi. Qozi yigitning qoʻlini kesishga buyuribdi. Navoiy soʻroq-javobni eshitib, razm solib turgan ekan, tikilib qarasa, yigit tanish koʻrinibdi. Mahallasidagi Normat yamoqchining oʻgʻli. Buning qoʻlidan oʻgʻirlik kelmaydi. Navoiy oʻylab, yigitning bu ishida sabab boʻlsa kerak, debdi-da, qoziga:

— Taqsir, ijozat bersangiz, yigitdan bir ogʻiz gap soʻrasam. Sizlar chiqib tursangizlar. Soʻrab aniqlasam, — debdi.

Qozi bilan boy tashqariga chiqib ketgach, Navoiy yigitga qarab:

— Oʻgʻlim, seni yaxshi taiiyman, otang yamoqchi, sening qoʻlingdan oʻgʻirlik kelmaydi. Toʻgʻrisini ayt, nima boʻldi, balki senga yordam qilarman, — debdi.

Yigit avval uyalib, aytmabdi. Navoiy qistay bergach, aytishga majbur boʻlibdi.

— Ey, ota, men boyning qiziga oshiqman. Bundan boy ham, qizi ham xabarsiz. Bir necha kundan beri qizni koʻra olmay qiynaldim. Bugun bexosdan boyning uyiga kirib qolibman. Qizni koʻrgach, oʻzimga kelib, ichkari hovlidan qaytib chiqib ketayotganimda, boyning tovushini eshitib qoldim. Oʻzimni mehmonxonaga urib, gilamni yigʻishtira boshladim. Oʻzimni oʻgʻri deb tanitdim. Taqsir, mening bundan boshqa ilojim yoʻq edi. Aslida oʻzingiz bilgan kambagʻal Normat yamoqchining oʻgʻliman. Boy ming soʻraganimiz bilan qizini menga bermaydi. Nima qilay axir, ota! — deb yigʻlabdi.

Shunda Navoiy:

— Boʻldi, oʻgʻlim, yigʻlama, otang oʻrniga ota boʻlib boyning qizini olib berganim boʻlsin! — debdi va qozi bilan boyni chaqiribdi. — Taqsirlar, u yigitni va uning otasini men yaxshi bilaman. Bu yigitning qoʻlidan oʻgʻrilik kelmaydi. Bu yigit sizning qizingizga oshiq boʻlib qolgan ekan, boy. Endi siz hozir uyingizga borib toʻy harakatini qila bering. Men oʻz nomimdan qizingizga sovchilar yuboraman. Bu juma oʻtib, kelasi juma toʻy boʻladi. Bu bola mening farzandim. Siz bilan biz quda boʻldik, boy bobo, — debdi.

Boy ham, qozi ham hayron boʻlib, turgan oʻrnida qotib qolibdi.

Shunday qilib, Navoiy yamoqchining oʻgʻliga boyning qizini olib beribdi. Yamoqchining oʻgʻli boyning qiziga uylanib murodi maqsadiga yetibdi.