Kiyik bilan kadi

Bor ekanda yoʻq ekan, och ekanda toʻq ekan. Bir kiyik bor ekan. U kiyikning togʻ kamarida uyasi bor ekan. Uyasining yonida bir terak bor ekan. Bir odam kelib shu terakka kadi osib qoʻyibdi. Kadi shamoldan kunin taraqlab, tunin taraqlab turar ekan. Kadi osilgan kundan boshlab kiyik uyasidan chiqa olmay qolibdi. Kiyik har kuni asta uyasining ogʻziga kelib qarab, yana kadining taraqlaganini eshitib, «Mergan boʻlsa kerak» deb qoʻrqib, uyning toʻriga qochib kirib ketar ekai. Shunday qilib kiyik hafta — oʻn kungacha chiqa olmay, ochlikdan holi ketib: «Kel-e, ochdan oʻlguncha mergan otsa ham yorugʻ dunyoni koʻrib oʻlay» deb, asta uyasining ogʻzidan chiqib qarasa, shamoldan daraxtga urilib toʻq-toʻq etib turgan kadi ekan. «Ey, bu kadi koʻpdan beri ishimni qildi-ku. Buni terakning boshidan olib tushib bilganimni qilay» deb terak boshiga chiqib kadini olib tushibdi. Kadini quyrugʻiga bogʻlab, joni boricha chopib togʻu toshlarga urib taraqlatibdi. Oxiri oʻzi charchab: «Endi seni bir boʻldiqlatay» deb kadini quyrugʻiga mahkam bogʻlab, buloq yoniga kelib sekin buloqqa solibdi. Kadining ichiga suv toʻlib, kiyikni suv tagiga torta boshlabdi. Kiyik yuqoriga tortibdi. Kiyikning quyrugʻi shartta uzilib ketibdi. Kiyik bir chekkaga borib: «Voh, mening quyrugʻim uzilmaganda, kadi meni suvga choʻktirib oʻldirgan boʻlar edi. Endi bir nahor qilib olay», deb turganida, yoniga yettita kiyik kelib qolibdi.

— Ha joʻra, nimaga duming toʻmtoq boʻldi? — debdi. Bu kiyik:

— Ey joʻralar, bu oʻn kun uyimga qamab qoʻydi. Ochlikdan oʻlib qolay dedim. Axiri men uni aldab qoʻlga tushirdim. Quyrugʻumga bogʻlab, toqqa olib chiqib taraqlatib yurdim. Keyin suvga olib tushib boʻldiqlataman deb, quyrugʻimga bogʻlaganimcha suvga solgan edim, menga zoʻrlik qildi. «Jon, kadijon, doʻstim desam ham quloq solmay, quyrugʻimni yulib suv tagiga tushib ketdi. Shunday qilib, toʻmtoq boʻlib qoldim», — debdi. Joʻralari:

— Ey joʻra, uni bizlarga koʻrsat, undan oʻchingni olib beraylik, — deb buloqqa qarab ketishibdi. Yurib-yurib bularning oldidan bir xirmon chiqib qolibdi. Dumi toʻmtoq kiyik:

— Ey joʻralar, menda bir maslahat bor, — debdi.

Joʻralari:

— Ha, nima maslahat? — deyishibdi. Choʻltoq kiyik:

— Mana shu xirmonni yanchib olib ketsakchi, — debdi.

Joʻralari:

— Egasi kelib qolsa, qanday qilamiz, — debdi. Choʻltoq kiyik:

— Egasini men bilaman, uning uyi olis, — debdi. Joʻralari:

— Mayli boʻlmasa, xoʻbchi kim boʻladn? — debdi. Choʻltoq kiyik:

— Xoʻbchi men-da, oʻlanni yaxshi bilaman, — debdi.

Joʻralari choʻltoq kiyikning maslahatiga kirib, xirmon yoniga kelishibdi. Choʻltoq kiyik bir-birovini matashtirib bogʻlamoqchi boʻlibdi. Joʻralari:

— Ey joʻra, boʻynimizdan bogʻlamaysanmi? — debdi. Choʻltoq kiyik:

— Boʻyningizdan bogʻlasam, mergan kelib qolsa, boʻshatguncha otib qoʻyadi. Quyruqlaringdan bogʻlayman. Mergan kelgan vaqtda oʻzi yechilib ketadi, — debdi. Hammasiming quyrugʻidan matashtirib bogʻlab, bugʻdoy xirmoniga solib, oʻlan aytib hayday beribdi. Bir oz haydagandan keyin:

— Voy, odam isi kelyapti, — debdi. Yana u yoq-bu yoqqa qarab:— Mergan kelib qoldi, — deb turib qochibdi. Bularning hammasi «Mergan kelib qoldi, — deb biri bu yoqqa, biri u yoqqa tortib qochibdi. Shunday qilib, kiyiklarning quyrugʻi uzilib, choʻltoq boʻlib qolgan ekan. Xoʻbchi kiyik qochganicha qochib ketgan ekan.