Oʻzbek xalq ertagi

Erni er qiladigan xotin

6 daqiqa oʻqish 9 daqiqa audio

Bir bor ekan, bir yoʻq ekan, qadim zamonda bir podsho boʻlgan ekan. Uning Mehriniso ismli goʻzallikda yagona bir qizi boʻlgan ekan.

Bir kuni podsho xotini bilan ovqatlanib oʻtirgan ekan, xotini oʻzi pishirgan ovqatni maqtab:

— Buni qarang, bu dunyoda bundan ham mazali ovqat boʻladimi? — debdi.

— Sening ovqatingni mazali qilgan goʻsht-yogʻlar mening pulimga kelgan-da, — debdi podsho. Shunda xotini podshoga:

— Erni er qiladigan ham xotin, qaro yer qiladigan ham xotin, — debdi.

Xotinining bu gapini eshitgan podsho achchigʻlanib:

— Qani qizingni bir bechoraga beraylik-chi, qizing bir kambagʻalni er qilib, odam qatoriga qoʻshsin-chi, — debdi va oʻz qizini Abdulla degan bir kambagʻal mehnatkash yigitga beribdi. Abdullaning faqat bitta eski kulbasidan boshqa hech narsasi, hatto yeyishga ovqati ham yoʻq ekan. Buni koʻrgan Mehriniso chap qulogʻidagi tilla baldogʻini unga olib berib:

— Mana buni bozorga olib boring, kim xaridor boʻlib bahosini soʻrasa, “himmatingiz” deysiz, — deb tayinlabdi.

Abdulla bozorga borib, qoʻlida boldoqni ushlab turgan ekan, bir savdogar xaridor boʻlib, baldoqning bahosini soʻrabdi. Abdulla unga “himmatingiz”, degan ekan, savdogar Abdullani uyiga boshlab borib, bir sandiq tilla beribdi.

Xotini Abdullaga:

— Mana shu tillalardan olib bozorga boring, bir qop guruch, bir qop un va kerakli goʻsht-yogʻ hamda menga bir dona anor olib keling, — debdi.

Abdulla Mehriniso aytgan narsalarning hammasini bozordan olibdi-yu, ammo anor esidan chiqib qolibdi.

Mehriniso Abdullaning qoʻliga qirq tilla berib:

— Dushanba kuni falon yoʻldan bir savdogar oʻtadi. Siz uning minib olgan otiga xaridor boʻlib, sotib oling, — debdi.

Abdulla oʻsha yoʻlda oʻtirgan ekan, bir vaqt savdogar otini minib kelib qolibdi. Abdulla savdogarning yoʻlini toʻsib:

— Otingizni menga soting, — debdi.

Savdogar oʻylanib turib, «Bu kambagʻalda pul nima qilsin», deb oʻtib ketaveribdi. Abdulla savdogarni yana toʻxtatib:

— Otingizni, menga soting, — degan ekan. — Otning bahosi qirq tilla, — debdi savdogar. Abdulla savdogarning ogʻzidan chiqar-chiqmas qoʻynidan qirq tillani olib, savdogarga beribdi va otga minib uyiga kelibdi. Oʻzlari nima yesalar otga ham oʻsha ovqatdan berib boqishaveribdi.

Bir kuni xotini Abdullaga oʻng qulogʻidagi baldogʻini berib:

— Buni ham bozorga olib borib sotib, yarim puliga oʻzingizga shohona kiyimlardan olib keling, — debdi.

Abdulla baldoqni bozorda yana oʻsha savdogarga bir yarim qop tillaga sotibdi-da, oʻziga shohona kiyimlardan olib, ularni kiyib, otini minib bozordan chiqibdi. Yoʻlda ketayotsa, bir toʻp savdogarlar otlaridan apil-tapil tushib, unga taʼzim qilishibdi. Abdulla ulardan qayerga ketayotganliklarini soʻrabdi. Savdogarlar uch oylik yoʻldan qoʻy haydab kelgani ketayotganliklarini aytishibdi. Abdulla ham uyiga kelib, qoʻy haydab kelishga borishini xotiniga aytibdi. Xotini rozilik bildiribdi.

Abdulla savdogarlarga qoʻshilib ketibdi. U otini yaxshi boqqanligidan uning oti uch oylik yoʻlni uch kunda bosib oʻtadigan qanotli ot boʻlibdi, lekin Abdulla savdogarlarning oyogʻiga qarab, ular bilan birga sekin-sekin boraveribdi. Yoʻlda ular quduqqa yetib borishibdi. Savdogarlar quduqqa qarashsa, suv qoʻrinmabdi. “Quduqning koʻzi bekilib qolgan boʻlsa kerak”, deb oʻylashibdi. Quduq ichiga tushib uning koʻzini ochishmoqchi boʻlishibdi. Lekin tushgan kishilar quduqning yarmiga bormasdan “tortib olinglar” deb baqiraverishibdi. Oxiri Abdulla tushmoqchi boʻlibdi.

— Men qanchalik baqirsam ham tortib olmanglar, — debdi.

Abdullaning beliga arqon bogʻlab quduqqa tushirishibdi. U quduqning ichiga tushib qarasa, quduqning bir chekkasida kichkina yorugʻ koʻrinibdi. Haligi yorugʻning ichiga qoʻlini tiqib uni kattaroq qilib qarasa, uning ichida katta bir bogʻ koʻrinibdi. Bu bogʻda anorlar pishib yotgan emish, anorlar tagida esa suvlar oqib yotgan emish. Abdulla teshikdan oʻtib, ichkariga kiribdi. U yerda bir qoʻrgʻon bor ekan. Ichiga kirib qarsa, bir kampir oʻtirgan emish, u Abdullani koʻrib:

— Ey yigitcha, bu yerga nimaga kelding? — deb soʻrabdi.

Abdulla bu yerga suv qidirib tushganligini aytibdi. Kampir:

— Boraver, oʻgʻlim hozir uxlab yotibdi, uygʻonsa, aytib qoʻyaman, suvni ochib yuboradi, — debdi.

Abdulla orqasiga qarab quduq tomon yura boshlagan ekan, shu payt kampirning oʻgʻli uygʻonib, nima gapligini soʻrabdi. Kampir voqeani aytib bergan ekan, uning oʻgʻli Abdullani bogʻiga olib kirib anorlar bilan rosa ziyofat qilibdi. Bir vaqt yigit teskari qarashi bilan Abdulla dasturxondagi anordan choʻntagiga bitta solib olibdi, chunki xotini, “borgan joyingizdan menga albatta anor olib keling”, degan ekan. Kampirning oʻgʻli Abdullaga:

— Siz hozir ketavering, orqangizdan suv ochib yuboraman, — debdi va uning qoʻliga bir belbogʻ anor tutqazibdi.

Abdulla quduq ichida beliga arqonni bogʻlab, yuqoriga qarab:

— Tortib olinglar, — debdi. Sheriklari uni tortib olibdi.

Oradan bir oz vaqt oʻtgach, quduqdan suv otilib chiqa boshlabdi. Savdogarlar xursand boʻlib haydab kelayotgan qoʻylaridan Abdullaga ellik-oltmishtalab berishibdi. Abdullaning ishi shu yerdayoq bitib, orqasiga qaytibdi.

Abdulla yonidagi sherigiga:

— Men qoʻylarni sekin haydab boraveraman, siz mana shu belbogʻdagi anorni biznikiga olib borib bering, — deb otini mindirib joʻnatibdi. Oʻzi esa qoʻyni haydab ketaveribdi.

Endigi soʻzni Mehrinisodan eshiting. Mehriniso uyida oʻtirgan ekan, bir kishi kelib:

— Eringiz berib yubordi, — deb, bir belbogʻ anor tashlab ketibdi. Mehriniso belbogʻni ochib qarasa, kattaligi choynakdek-choynakdek anorlar emish. U yemoqchi boʻlib bir anorni soʻyib qarasa, anorning ichi toʻla tilla emish. U hayron boʻlib, qolgan anorlarni ham soʻyib qarasa, ularning ham ichi toʻla tilla emish. Mehriniso bu tillalarni sotib, shohona qasr soldiribdi va u qasrda yashay boshlabdi.

Bir vaqt Abdulla qoʻylarni haydab kelsa, uyi oʻrnida shohona qasr turgan emish. U “bu mening uyimmi yoki boshqa kishining uyimi”, deb sekin qasr darvozasiga kelib ichkariga qarasa, ravoqda oʻzining xotini — Mehriniso oʻtirgan emish. U qasrga kirib borgach, Mehriniso boʻlgan voqeani aytib beribdi.

Bir kuni xotini Abdullaga:

— Siz bir xurjunning ikkala koʻziga tilladan toʻlgʻazib, xurjunning bir koʻzidagi tillani yoʻlga soching, ikkinchi koʻzidagini esa otamning qasri darvozasi yoniga toʻkib keling, — debdi.

Abdulla xotini aytgandek qilib kelibdi. Ertalab podshoning qorovullari koʻcha darvozasini ochib qarashsa, darvoza ostonasida bir xurjun tilla toʻkilib yotgan emish. Buni podshoga darhol xabar qilishibdi. Podsho:

— Kechasi bilan poylab chiqinglar, kim shunday qilsa, uni ushlab, mening yonimga olib kelinglar, — debdi.

Abdulla ertasiga kechasi ham yana xurjunning bir koʻzidagi tillani koʻchaga sochib, ikkinchi koʻzidagi tillani podsho darvozasining oldiga toʻkib ketmoqchi boʻlib turganida, uni podshoning qorovullari ushlab olishibdi va ertalab podshoning oldiga olib kirishibdi. Abdulla oʻzini podshoga savdogar qilib tanitibdi va podshoni oʻz uyiga mehmondorchilikka taklif qilibdi. Ertasiga podsho Abdullanikiga mehmonga boribdi, podsho bilan birga uning xotini, vazirlari ham borishibdi. Ular Abdullaning uyidagi qimmatbaho narsalarni koʻrib, ogʻizlari ochilib qolibdi. Abdulla ularni rosa ziyofat qilibdi. Ziyofat tugagandan keyin podsho va uning xotini Abdullaning uylarini aylanib tomosha qilishibdi va bir yasatilgan xonaga kirishsa, u xona oʻz qizlari Mehrinisoning yashagan xonasiga oʻxshab ketarmish. U yerdagi jihozlar ham Mehrinisoning xonasidagi jihozlarga oʻxshab ketarmish. Mehriniso hayron boʻlib turgan podshoga va uning xotiniga oʻzini tanitibdi. Buni koʻrgan podsho “erni er qiladigan ham, qaro yer qiladigan ham xotin” degan gapga tan berganini aytibdi.

Ertasiga podsho qizi va kuyovini mehmonga chaqiribdi. Ularni oldiga oʻtqazib kuyovining boshiga oʻz boshidagi tojini kiygizib qoʻyibdi. Shunday qilib Mehriniso tufayli Abdulla podsho boʻlibdi, umrining oxirigacha Mehriniso bilan tinch-totuv yashab, murod-maqsadiga yetibdi.