Dushmanning katta-kichigi boʻlmas

Oʻtgan zamonda Yasar mamlakati podshosiga qarashli choʻllardan bir guruh karvon oʻtib kelayotgan ekan. Jaziramada holdan toygan kishilar kechki salqinda bir oz dam olmoqchi boʻlib toʻxtashibdi. Choʻlda sichqonlar koʻp ekan. Shu kuni sichqonlarning malikasi oʻrtoqlari bilan karvon toʻxtagan joyda oʻynab yurgan ekan, Sichqonlar tuyalar va ularga ortilgan mollarni koʻrib qiziqib qolishibdi. Sichqonlar malikasi ancha oʻjar ekan, u savatlar orasiga kirib, nimalar borligini oʻz koʻzi bilan koʻrmoqchi boʻlibdi. U dugonalarining, «Ehtiyotboʻl, savatga chiqma», deganiga quloq solmabdi va savatga qamalib qolibdi.

Ertalab karvon sichqon-malikani ham olib yoʻlida ketaveribdi. Voqeadan xabardor boʻlgan sichqonlar qaygʻurib, bir yerga yigʻilishibdi va maslahat qilib, Yasar mamlakatining podshosiga noma yuboribdilar. Unda: «Ey ulugʻ shoh, sizning shahringizga kelgan karvonda bizning malikamiz ham birga kelgan, shuni ozod etsangiz», — deyilgan ekan.

Yasar podshosi bu nomani oʻqib, gʻazablanibdi:

— Bor, podshohingga ayt, karvon orasidan sichqon qidirib yurish mendek podshoga yarashmaydi. Qoʻlidan kelganini qilsin!

Sichqon vakillari xafa qaytishibdi. Ularning podshosi hamma sichqonlarni yigʻib:

— Yasar mamlakati podshosining xazinasidagi hamma oltin-kumush — laʼl-javohirlarni tashib xazinamizga keltiringlar! — deb farmon beribdi. Butun sichqonlar yer tagidan lahmcha kavlab, Yasar podshosi boyliklarining hammasini oʻz xazinalariga toʻplashibdi. Undan keyin sichqonlar podshosi:

— Yasar podshosi omboridagi gʻallalarni ham quritinglar! — debdi.

Podsho omboridagi gʻallalarni ham sichqonlar tashib bitirishibdi.

Sichqonlar podshosi yoʻl chetiga chiqib tursa, bir oʻtinchi yigit oʻtib ketayotgan ekan. Sichqon yigitni toʻxtatib:

— Ey yigit, oʻn ming askar yigʻ. Oʻzing ularga lashkarboshi boʻlasan. Yasar podshosi bilan jang qilamiz. Xazinamizdan istaganingcha tilla, kumush olib xarajat qilaver! — debdi.

Oʻtinchi ham ancha aqlli, dono yigit boʻlib, «Aqlim bor-u, pulim yoʻq», deb yurganlardan biri ekan. U sichqonning taklifiga rozi boʻlib, shaharlardan kambagʻallarni yigʻibdi, pulni ayamay xarajat qilib, oʻn ming lashkar tuzibdi. Ularni ot, kiyim, qurol-aslahalar bilan taʼminlabdi. Sichqonlar askarlarni koʻrib, xursandliklaridan oʻyinga tushib ketishibdi. Podsho esa ularga:

— Toʻxtanglar, toʻydan ilgari nogʻora chalmanglar! Hali urushda kim yengib chiqadi, nomaʼlum. Jangga yaxshi tayyorlanish kerak, hushyorlikni qoʻldan bermanglar! — deb sichqonlarni ogohlantiribdi.

Shundan soʻng sichqonlar podshosi Yasar podshosiga noma yuborib, urush eʼlon qilibdi. Yasar podshosi nomani oʻqib, qah-qah urib kulibdi. Keyin bu noma taʼsir qilib:

— Endi kunimiz sichqonlar bilan jang qilishga qoldimi? — debdi. — Qancha podsholarni yengib qoyil qildik. Sichqonlar bilan urushish bizga or-nomus emasmi? Sichqonlar kim-u, biz kim? — deb podsho moʻylabini burab xayol suribdi.

Podsho yana oʻz-oʻziga, «Balki sichqonlarning ajali yetib, qirilib, yer yuzidan yoʻqolib ketish vaqti yetgandir, bu vazifani biz bajarishimiz kerakdir», debdi. Keyin vazirga:

— Qani, urushga hozirlaninglar! — deb farmon beribdi.

Jangga tayyorlanish uchun pul zarur, xazinachini chaqirishsa, u dod solib kelibdi.

— Ha, nima boʻldi? — deb soʻrabdi podsho.

— Taqsir, falokat roʻy berdi, — deb xazinachi yigʻlabdi. Podsho:

— Gapir, nima boʻldi? — desa, xazinachi:

— Xazinada bir tanga ham qolmabdi! — debdi. Podsho gʻazablanib vazirlari bilan yugurganicha xazinaga kirsa, haqiqatan hech vaqo yoʻqmish. Podsho:

— Gʻalladan sotib, urush anjomlarini taxt qilinglar! — deb farmon beribdi.

Omborchilar ham yigʻlab kelishibdi. Omborda ham bir qadoq gʻalla qolmagan ekan.

Yasar podshosi bu ahvolni koʻrib xazinachi va omborchilarni jazoga buyuribdi. Podsho lashkarlarini jang maydoniga yuboribdi. Har ikki tomon jang maydoniga yetib kelibdi va erta saharda urush boshlanibdi. Biroq kechasi lashkarlar uxlab yotganida sichqonlar kelib, Yasar podshosi lashkarlari otlarining egar-jabduqlarini va boshqa narsalarini yirtib, teshib, tilka-pora qilib tashlashibdi.

Yasar lashkarlari ertalab jangga kirmoqchi boʻlib, shoshilib otlarini egarlamoqchi boʻlishibdi, lekin qoʻllaridan hech narsa kelmabdi.

Lashkarlar vahimaga tushib, toʻrt tomonga zir yugurishibdi.

Bu fursatdan foydalangan sichqonlar tomonidagi lashkarlar hujum boshlab, Yasar podshosining askarlarini yengibdi.

Dushman taslim boʻlibdi. Yasar mamlakatiga oʻtinchi yigit podsho boʻlibdi. Shundan buyon el orasida «Dushmanning katta-kichigi boʻlmas», degan naql yurar ekan.