Dehqon, qozi va tadbirli ayol

Oʻtgan zamonda bir chol qishloqda tirikchilik oʻtkaza olmay, ish axtarib shaharga boribdi, mardikorchilik qilib, bir oz pul yigʻibdi. U pulni saqlash uchun

ishonchli odamga topshirmoqchi boʻlibdi. Lekin yaqinroq kishisi yoʻq ekan. Nihoyat, oʻylab-oʻylab, “Shu jamgʻargan besh-oʻn tanga pulimni shahar qozisiga saqlash uchun bersam, yana mardikorchilik qilib bir oz pul jamgʻarganimdan soʻng qozidagi pulni ham olib, qishloqqa — bola-chaqam yoniga ketsam” degan qarorga kelibdi.

Chol qozining huzuriga kelib:

— Assalomu alaykum, qozi pochcha! — debdi. Qozi:

— Vaalaykum assalom, keling, ota, xoʻsh xizmat? — deb soʻrabdi.

— Taqsir, men Oqjar qishlogʻidan kelganman, — debdi chol. — Bola-chaqamni boqolmay shaharga ish qidirib kelib, mardikorchilik qilib yuribman. Bir oz pul topib soʻngra uyimga ketmoqchiman. Hozir yigarma tanga pul jamgʻardim, yana biror haftacha ishlamoqchiman. Siz shu yigirma tangamni ketgunimcha saqlab bersangiz, deb keldim.

— Barakalla aqlingizga, joni dilim bilan saqlab beraman. Qachon kelsangiz pulingiz mana bu tokchadagi xaltada turadi, — debdi qozi.

Chol xursand boʻlib qozixonadan chiqib ketibdi. Oradan bir hafta oʻtibdi. Chol mardikorchilik qilib yana besh-oʻn tanga ishlab qozixonaga kelibdi.

— Assalomu alaykum, qozi pochcha, — debdi chol.

— Vaalaykum assalom, — debdi qozi. Chol ikki qoʻlini qovushtirib, aytibdi:

— Qozi pochcha, men qishloqqa qaytmoqchiman. Sizga omonat qoldirgan pullarimga keldim.

— Ie, — debdi qozi, — qanaqa pul, qanaqa omonat, qachon bergansan?

— Taqsir, bundan bir hafta ilgari sizga omonat saqlash uchun yigirma tanga pul berib, “qishloqqa qaytarda olib ketaman”, degan edim. Siz olib qolgan edingiz, — debdi chol. Qozi:

— Laʼnati, ahmoq, qanaqa omonat pul, tuhmat qilma! Guvohing bormi?! Joʻna, joʻna, koʻzimga koʻrinma! — deb, qozi cholni haydab yuboribdi. Chol:

— Taqsir, men bechorani kuydirmang, qiynalib mehnat qilib topganman, jamgʻarma pullarimni qaytaring, besh-oltita yosh bolalarim bor. Shularga rahmingaz kelsin, — deb yolvoribdi. Qozi esa quloq solmay, cholni urib, haydab chiqarib yuboribdi.

Bechora chol koʻchaga chiqib, ariq boʻyida xafa boʻlib, yigʻlab oʻtirgan ekan, uzoqdan bir paranji yopingan ayol kelaveribdi. Ayol cholning yoniga kelib:

— Otajon, sizga nima boʻldi? Nega yigʻlab oʻtiribsiz? — deb soʻrabdi.

— Ey qizim, — debdi chol, — soʻrab nima qilasan, men bir mushkul ishga yoʻliqdim, chora topolmay, xafa boʻlib oʻtiribman.

Ayol sachvonini koʻtarib:

— Ota, boshingizga tushgan mushkul ishni ayting, balki men chora toparman, — debdi.

— Bolam, soʻrab nima qilasan, — debdi chol. — Sen nima chora koʻra olar eding.

Ayol qistayvergach, oxiri aytishga majbur boʻlibdi. Chol oʻtgan voqeani soʻzlab bergach, ayol:

— Ota, men bir yoʻl axtarib, sizning bu ishingizga chora topishga urinib koʻraman. Agar uddasidan chiqsam, siz oʻz mehnatingiz orqasida jamgʻargan pulingizni qaytarib olasiz. Siz shu yerda turing, men uyga tezda borib kelaman, tagʻin ketib qolmang, xoʻpmi? — debdi. Chol kutmoqchi boʻlibdi. Ayol uyiga borib pardoz-andoz qilibdi, yangi kiyimlarini kiyibdi, yangi duxoba paranji yopinibdi, qoʻliga dur solingan qutichani olib, oʻzi bilan bir yigitchani ergashtirib, cholning yoniga kelibdi. U cholga:

— Ota, men hozir qozixonaga kiraman, oradan bir oz vaqt oʻtgandan soʻng, siz ham kirib boring, qozidan pulingizni qistang, qozi mendan uyalganidan pulingizni qaytarib beradi. Siz chiqqaningizdan soʻng, yigitcha kiradi va nima deyishini oʻzi biladi, — debdi.

Ayol ichkariga kirib, qoziga salom beribdi. Qozi yolgʻiz oʻtirgan ekan, ayolni koʻrib:

— Vaalaykum assalom, keling qizim, keling! Qanday xizmat bilan keldingiz, hech tortinmay aytavering! — debdi. Ayol qoziga:

— Taqsir, men falon savdogarning xotiniman. Erim savdoga ketganda “mana shu dur solingan qutichaga ehtiyot boʻl, agarda oʻzing uyda saqlashga qoʻrqsang, qozi pochchamga olib borsang, u kishi saqlab beradilar”, deb tayinlab ketgan edi. Men bu qimmatbaho durni uyda saqlashdan xavotirlanib, sizga olib keldim, shunga nima deysiz? — debdi. Shunda qozining qulogʻi dikkayib, sevinganidan ikki qoʻlini uzatib qutini olibdi, ichini ochib durlarga koʻzi tushib, oʻpkasini bosolmay:

— Barakalla qizim, aqlingga balli, men bu durlarni jonim bilan saqlab beraman, — debdi. Xuddi shu paytda eshikdan chol kiribdi. Qozi cholga qarab:

— Ma ol, nokas odam ekansan-da, deb tokchada turgan tangani xalta-paltasi bilan cholga otib yuboribdi. Chol pulni olganiga sevinib joʻnab qolibdi.

Chol qozixonadan chiqishi bilanoq ayol bilan kelgan bola toʻppa-toʻgʻri qozixonaga kirib:

— Aya, aya, pochchamlar keldilar. “Tezda borib kelinoyingni aytib kel”, deb sizga yubordilar, yurarmishsiz, — debdi. Shunda ayol oʻngʻaysizlangan boʻlib:

— Taqsir, uzr, kuyovingiz savdodan qaytib kelibdilar, — deb sekin qozidan qutichani olib, bekitibdi-da, qozixonadan chiqibdi. Qozi hayron boʻlgancha, oʻtirgan oʻrnida qotib qolibdi.

Ayol qozixonadan chiqsa, chol uni kutib turgan ekan. Chol quvona-quvona ayolga:

— Rahmat, qizim, murodingga yet, qoʻshganing bilan qoʻsha qari, — debdi xayrlashib va qishlogʻiga ravona bulibdi.