Chu-chu mekunam

Bir bor ekan, bir yoʻq ekan, oʻtgan zamonlarning birida bir chumchuq boʻlgan ekan. Koʻrmagan joyi, yurmagan yeri yoʻq ekan. Kunlardan bir kuni ovqat izlab yurib, daladan bir koʻsak topib olibdi. Chumchuq oʻzida yoʻq xursand boʻlib, koʻsakni tishlaganicha koʻsak chuvib oʻtirgan bir kampirning oldiga boribdi. Koʻsakni kampirning oldiga tashlab:

Chuvi-chuvi mekunam,

Chuvimasang na mekunam.

Oʻzingni hayron qilaman,

Yurtingni vayron qilaman,

— debdi.

Kampir koʻsakni chuvib beribdi. Chumchuq paxtani titlab uchib, bir kampirning oldiga boribdi, u kampirga qarab shunday debdi:

Chiqar-chiqar mekunam,

Chiqarmasang na mekunam.

Oʻzingni hayron qilaman,

Yurtingni vayron qilaman.

Kampir paxtaning chigitini chiqarib beribdi. Chumchuq paxtani olib uchib keta beribdi, keta beribdi. Bir joyga borsa bir kampir charx yigirib oʻtirgan emish. Unga qarab:

Yigir-yigir mekunam

Yigirmasang na mekunam.

Oʻzingni hayron qilaman,

Yurtingni vayron qilaman, —

debdi.

Kampir paxtani yigirib, ip qilib beribdi. Chumchuq ipni tishlaganicha shoshib bir boʻzchining oldiga boribdi. Unga qarab:

Toʻqi-toʻqi mekunam,

Toʻqimasang na mekunam.

Oʻzingni hayron qilaman,

Yurtingni vayron qilaman,

— debdi.

Doʻkondor boʻzchi ipni yigirib boʻz qilib beribdi. Chumchuq boʻzni tishlaganicha toʻgʻri mashinachiga kelib, bunday debdi:

Tik-tik mekunam,

Tikmasang na mekunam.

Oʻzingni hayron qilaman,

Yurtingni vayron qilaman.

Mashinachi boʻzni oʻlchab, bichib, lozim tikib beribdi. Shunda chumchuqvoy lozimni kiyib, podshoning oʻrdasiga boribdi. Podsho juda zolim, qonxoʻr ekan. El-yurtning ahvolidan hech xabar olmas ekan. Chumchuq podshoning taxti roʻparasidagi daraxtga qoʻnib, hadeb chirq-chirqlay beribdi. Podsho quloq solsa:

Shohning lozimi yoʻq,

Mening lozimim bor.

Shohning lozimi yoʻq,

Mening lozimim bor, —

deyotgan emish.

Podsho, dargʻazab boʻlib, chumchuqni haydab yuboribdi. Chumchuq ertasiga yana kelib, podsho taxtining roʻparasidagi daraxtga qoʻnib olib, hadeb:

Shohning lozimi yoʻq,

Mening lozimim bor.

Shohning lozimi yoʻq,

Mening lozimim bor,

— deyaveribdi.

Podsho gʻazabga kelib kesak otib chumchuqni haydab yuboribdi. Chumchuq uchinchi kuni ham kelib, podshoni masharalabdi. Shunda podsho savat qoʻydirib, chumchuqni ushlab olib, boshini kesdirib yuboribdi. Boshi kesilgan chumchuqvoy yotgan yerida ham:

Shohning lozimi yoʻq,

Mening lozimim bor.

Shohning lozimi yoʻq,

Mening lozimim bor, —

deyotgan emish.

Podsho dargʻazab boʻlib, chumchuqni qovurib yebdi. «Endi qutuldim, deb tursa bir vaqt podshoning ichidan «chirq-chirq»:

Shohning lozimi yoʻq,

Mening lozimim bor.

Shohning lozimi yoʻq,

Mening lozimim bor, —

degan ovoz chiqarmish. Shunda shoh yanada gʻazabga kelibdi, navkarlaridan birini chaqirib:

— Men ana u yerga borib yotib ogʻzimni ochib turaman. Vazir qornimni bosadi. Shunda chumchuq ogʻzimdan chiqishi bilan qoʻlingdagi qiliching bilan «shirt» etib uni chopib tashlaysan! — deb tayinlabdi.

Keyin podsho koʻrpachaga chalqancha yotib, ogʻzini ochibdi. Vazir uning qornini bosibdi. Navkar qilichini koʻtarib turibdi. Bir payt podshoning ogʻzidan chumchuq «pirr» etib uchib chiqib, har gal qoʻngan daraxtga qoʻnibdi. Navkar qilichini qulochlab turib zarb bilan urgan ekan, chumchuqqa tegmay «shirt» etib podshoning kallasini uzib ketibdi. Navkar qoʻrqqanidan hangu mang boʻlib, qotib qolibdi. Podsho oʻsha zahotiyoq gʻing demasdan jon beribdi.

Chumchuq daraxtda turib, podshoning oʻlganini koʻrib, dimogʻi chogʻ, vaqti xush boʻlib:

Shohning kallasi chopildi,

Mening baxtim ochildi.

Shohning kallasi chopildi,

Mening baxtim ochildi, —

deb uchib ketibdi.

Shunday qilib, xalq zolim podshodan qutulib, dono vazirni podsho koʻtaribdi. Chumchuqni chopaman deb podshoni chopib qoʻygan navkarni vazir qilishibdi. Chumchuq chirqillaganicha daraxtdan-daraxtga qoʻnib, murodu maqsadiga yetibdi.