Chol bilan kampir
Oʻtgan zamonda bir chol bilan kampir bor ekan. Bularning tirikchiligi oʻtin sotib kun kechirish ekan. Kampir har kuni koʻmoch qilib berar ekan. Chol har kun oʻtin terib kelar ekan.
Bir kuni chol oʻtin tergani borib, buloqning boʻyida uxlab qolibdi. Tushida birov “Tur, ana uni ol!” debdi. Qarasa, buloqning ichida bir supra aylanib turibdi.
— Uni nima qilaman? — debdi chol.
—”Ochil, supram!” deb aytgin, — debdi haligi odam.
Chol “Ochil, supram” desa, noz-u neʼmatlar paydo boʻlibdi. Chol “Ochil, supram”ni bir oʻrtogʻinikiga olib borib:
— “Ochil, supram!” deb aytmagin. Uyingga kiritib qoʻy, hali olib ketaman, — debdi. Haligi oʻrtogʻi tagiga, oʻtirishga hech narsa olib chiqib bermabdi. Uyga kirib suprani ochiltirib olibdi. Chol:
— “Ochil, supram”ni olib chiqib ber!— debdi. Oʻrtogʻi almashtirib boshqa supra beribdi. Chol uyiga borib, kampirga maqtanibdi. “Ochil, supram!” desa hech balo chiqmabdi. Cholning jahli chiqib:
— E, kampir, tagʻin koʻmoch qilib ber! — debdi.
Koʻmochni beliga solib ketibdi. Chol yana buloq boʻyida uxlab qolibdi. Tushida birov: “Tur, ana uni ol!” debdi. Qarasa, bir gaz aylanib turganmish.
— Nima qilaman? — debdi.
— Olib, “Gazla, gazim!” desang, shoyi, atlas gazlab tashlaydi.
Uni olib oʻrtogʻinikiga boribdi. Oʻrtogʻi mehmon qilibdi. Chol gazni berib, “Gazla, gazim!” deb aytmagin, debdi. Oʻrtogʻi uyida toza gazlatibdi va uyini mollarga toʻldirib olibdi. Chol oʻrnidan turib, “Gazni ber!”— debdi. Oʻrniga boshqa gaz beribdi. Kampirning oldiga kelib “Gazla, gazim!” desa, hech narsa gazlamabdi. Chol gʻazablanib:
— Yana koʻmoch qilib ber! — debdi.
Koʻmochni beliga solib, buloq boʻyiga qarab joʻnabdi. Buloq boʻyida yana uxlab qolibdi. Tushida birov: “Tur, ana uni ol!” debdi. Qarasa, bir tovoq aylanib turganmish.
— Quruq tovoqni nima qilaman? — desa:
— “Pishdi palov”, deb aytgin, — deb oʻrgatibdi.
Olib chiqib “Pishdi palov” desa, ustida goʻshti bilan osh pishibdi. Chol palovni yeb, qornini toʻygʻazib, oʻrtogʻinikiga joʻnabdi. Oʻrtogʻi suyunib, katta ziyofat qilibdi. Chol:
— “Pishdi palov” demagin, — debdi. Oʻrtogʻi tovoqni uyga olib kirib ketibdi. Bola-chaqasini toza toʻygʻazibdi. Erta bilan turib chol:
— Tovogʻimni olib chiqib ber! — desa boshqa tovoq olib chiqib beribdi. Chol kampirning oldiga boribdi. Tovoqqa “Pishdi palov” desa, hech narsa chiqmabdi. Chol gʻazablanibdi. Kampir ikkisi urishibdi.
Kampir:
— Bir toʻp oʻtin keltirganingda, ovqatimiz pishardi. Har kuni quruq kelaverasanmi? —deb qargʻabdi.
— E, kampir, bugun sirni bilaman, — debdi.
Kampir koʻmoch qilib beribdi. Chol buloq boshiga borib uxlab qolibdi. Tushida birov: “Tur, ana uni ol!” debdi. Qarasa, bir qovoq aylanib turibdi. “Quruq qovoqni nima qilaman?” desa, “Chiq qovoqdan!” deb aytgin, debdi. Chol “Chiq qovoqdan!” desa, bir narsa chiqib haligi cholni urib, hamma yogʻini yoribdi. “Kir qovoqqa!” degandan keyin qovoqqa kiribdi. Chol qovoqni qoʻltiqlab oʻrtogʻinikiga boribdi. Oʻrtogʻi juda quyuq ziyofat qilibdi. Mazasiga tushunib qolgan ekan.
Chol:
—”Chiq qovoqdan!” deb aytmagin,— debdi. Chol uxlab qolibdi. Oʻrtogʻi uyiga olib kirib bolalari bilan oʻrtaga qoʻyib, “Chiq qovoqdan!” deb yuboribdi. Qovoqdan yalang boshli kuchli narsalar chiqib, ularning yelkasiga minib olib, uraveribdi. Oʻrtogʻining boshi yorilib, koʻzi chiqibdi.
— Chol, ajratib olgin! Hamma narsangni topib beraman, — debdi.
Chol ”Kir qovoqqa!” debdi. Kiribdi. Cholga oʻrtogʻi supra, tovoq, qovoq, gazlarini topshiribdi.
Chol kampirning oldiga ogʻzi qulogʻida qaytib kelibdi. Kampirning oyogʻi oltita, qoʻli yetita boʻlib, suyunib ketibdi.
Chol podshoni ziyofatga chaqiribdi. Podsho:
— Oʻzini eplayolmagan chol qanday qilib bizni mehmon qilsin, — debdi. Vazir:
— Ey, dono podsho, sizni mehmon qilishga chaqirgan kishi qoʻlidan kelgancha ziyofat qiladi-da, — debdi.
Podsho vazir, yigitlari bilan ziyofatga boribdi. Chol har ot boshiga shoyilardan toʻrva qilibdi. Ularning ichiga yem solibdi.
Shoyilardan koʻrpachalar solib podshoni oʻtqazibdi. Podshoning oldiga mevalarni toʻkib tashlabdi. Podsho:
— Bu taomlar qaydan chiqadi, shuni borib bilib kelgin! — deb vaziriga buyuribdi.
Vazir borib quloq solib tursa. “Pishdi palov”, “Ochil, supra”, “Gazla, gazim!” deb aytib turganmish. Vazir podshoga kelib buni aytibdi. Podsho ichida tuginib qoʻyibdi. Ziyofatdan soʻng:
— Ertaga biznikiga ziyofatga, — debdi.
— Ha, xoʻp, — deb chol javob beribdi.
Ertasiga podshodan xabar kelibdi. Cholga oʻnta askarni yuboribdi. Chol “Bormayman”, deb javob qaytaribdi.
Podsho odam yuborib, yana chaqiribdi, chol rad etibdi. Podsho yana lashkar yuborib, poʻpisa qilibdi. Shunda cholning jahli chiqib, qovoqqa qarab:
— “Chiq qovoqdan!” — debdi. Qovoqdagilar chiqib askarlarning boshini yorib, koʻzini chiqaribdi. Ikkitasi zoʻrgʻa tirik qolib podshoga boribdi. Podsho gʻazablanib, lashkaridan elliktasini yuboribdi.
Bularni ham urib joʻnatibdi. Soʻngra butun askari bilan oʻzi chiqibdi. Bularni ham yengibdi. Podshoning oʻrniga cholning oʻzi podsho boʻlib qolibdi.
