Buzoq, echki va qoʻzi

Bor ekanda yoʻq ekan, bir dangasa bor ekan, hech ishga tobi yoʻq ekan. U hatto shu daraja dangasa ekanki, kunga chiqib oʻtirishni ham xushlamas ekan.

Uning birgina xotinidan boshqa hech kimi yoʻq ekan. Bahor kelib, oʻtlar koʻkarib, yozning issiq kunlari kelmasdan boylar oʻz mollari bilan yaylovga koʻchib ketar ekanlar. Hech qanday moli boʻlmasa ham dangasa xotini bilan ularga ergashib koʻchib keta berar ekan.

Bir qancha vaqt oʻtgach, dangasaning xotini har kimning ishini qilib, bir oz pul topibdi.

Kunlardan bir kun dangasaning xotini topgan pulini berib, aytibdi:

— Biz ham mol qilib, yaylovga koʻchib boraylik, bozordan bir mol sotib oling.

Dangasa bozorga tushib katta hayvonlardan sotib olishga puli ozlik qilibdi, yurib-yurib oxiri bir qoʻtir uloqni sotib olibdi.

Yana bir hafta oʻtgandan keyin dangasaning xotini uning qoʻliga: «mol oling», deb yana bir oz pul beribdi.

Dangasa bozorga borib bir qoʻtir qoʻzi sotib olibdi.

Yana bir hafta oʻtgandan keyin dangasaning xotini uning qoʻliga yana pul berib:

— Bozordan bir mol sotib oling, — debdi. Dangasa bozorga borib, bir qoʻtir buzoq sotib olibdi.

Shu orada bahor kiribdi. Boylar mol-hollari bilan yaylovga koʻcha boshlabdilar.

Dangasa olib kelgan mollariga qaramay, xotini bilan boylarga qoʻshilib koʻchib keta beribdi. Xotini ham «molimiz boylarning mollari ichida yurgandir», deb xotirjam boʻlib keta beribdi. Dangasaning qishi bilan yashagan joyida ham oʻtlar chiqib, oradan koʻp vaqt oʻtmay uning qarovsiz qolgan mollari semirib ketibdi. Endi buzoq buqa, uloq serka, qoʻzi qoʻchqor boʻlibdi. Uchalasi kunda birga oʻtlab kelib uyda yota beribdi.

Kunlardan bir kuni uyga boʻri kirib qolibdi.

Ularni koʻrib oʻziga uch kunlik ovqat deb moʻljallab xursand boʻlib, ashula aytibdi:

Dingirdik-dingirdik

Buzoqcha ham bir kunlik

Dingirdik-dingirdik

Uloqcha ham bir kunlik.

Dingirdik-dingirdik

Qoʻzichoq ham bir kunlik.

Shunda aqlli buzoq oʻylab turib, boʻriga bir siyosat qilib koʻrmoqchi boʻlibdi: Buzoq turib:

— Echki, sen eshikni toʻs, qoʻy, sen teshikni toʻs, — deb buyruq beribdi.

Buzoq tilini chiqarib boʻkira bergandan keyin, boʻri qoʻrqib ketibdi, nima qilishini bilmay, uydan yugurib chiqib qochib ketibdi.

Boʻri shoshilib qochib ketayotganida sakkizta boʻri bir yerda toʻplanib turgan ekan. Ulardan biri:

— Ey, ogʻayni, nimaga qochib ketayotibsan? — deb soʻrabdi.

Boʻri:

— Mana bu yerda buzoq-buqa, serka-taka, qoʻzi-qoʻchqor uchovi meni oʻrtaga olib qolgan edilar, arang ularning oldidan qochib ketayotibman, chaqqonlik va abjirlik qilib qochib qoldim, boʻlmasa, oʻlar edim, — debdi.

Boʻrilar aytibdi:

— Shoshma, bizni ularning oldiga boshlab bor, ularni bir yeylik.

Dangasaning mollari ham boʻrilarning toʻdalanib kelishini bilib, oʻzlarini panaga olibdilar. Hovlida bir tup oʻrik bor ekan. U oʻrikning ayrisiga echki bilan qoʻzi buzoqni bir amallab koʻtarib chiqazib qoʻyibdilar. Uning ketkdan shu oʻrikka qoʻzi keyin echki chiqib yashirinibdi.

Birdan hovliga toʻqqiz boʻri kirib kelibdi. Boʻrilar uyni, molxonani qarab, qidirib-qidirib buzoq, echki, qoʻshni topolmay, boshlab kelgan boʻrini «bizni aldading», deb koyibdilar. Qochib borgan boʻri:

— Xuddi mana shu yerda koʻrgan edim, — deb ularni ishontiribdi.

Toʻqqiz boʻri oʻrik ostiga toʻplanib fol ochibdilar. Shu payt oʻrik ustidagi buzoq shoxga oʻrnashib turolmay sekin-sekin ogʻa boshlabdi.

Shunda buzoq asta-sekin:

— Ey, ogʻib ketyapman, ogʻib ketyapman, — debdi. Echki:

— Tilingni tishla, tilingni tishla! — debdi. Axiri buzoq oʻrnashib turolmay gumbillab fol ochayotgan boʻrilar ustiga agʻanab tushibdi. Echki boʻlsa, oʻrik ustidan turib:

— Fol ochganini ushla, fol ochganini ushla! —deb baqiribdi.

Toʻqqiz boʻri qoʻrqib, toʻqqiz yoqqa qochibdi. Boʻrilar qochib, borib-borib bir yerga toʻplanibdilar. Eson-omon qutulganlari uchun shodlanib bir-biriga:

— Folchisini ushla, deb baqiradi, ular bizning folchimizni ushlab olgandan soʻng avlod-ajdodimizni qoʻymay quritar edi. Yaxshiki vaqtida qochib qoldik, endi boshqalarga ham aytaylik, bu yerlarga hech kelmasinlar, — deyishib joʻnab qolishibdi.

Dangasaning mollari boʻrilardan sogʻ-salomat qutulib, semirib, xursand boʻlib yuribdilar.

Kunlardan bir kuni dangasaning xotini:

— Ey, bizning mollarimiz bor edi, ular qayoqda qoldi? — deb soʻrabdi.

Keyin er-xotin mollarini qidirib yoʻlga tushibdilar. Dangasaga ham gʻayrat kiribdi.

Ular oʻz hovlilariga kelib koʻrsalar, mollari oʻtlab yurgan ekan. Shu bilan er-xotin ham molga ega boʻlib murod-maqsadiga yetgan ekan.