Boyvachcha bilan pari

Bor ekan yoʻq ekan, och ekan, toʻq ekan, bir boy bor ekan. U boyning uch oʻgʻli bor ekan. Oʻgʻillar voyaga yetgach boy avval ikki oʻgʻlini uylantirib, uy-joyli qilibdi. Keyin kenja oʻgʻlini uylantirmoqchi boʻlibdi. Kenja oʻgʻil Sari yoy otar ekan. Bir kun Sari yoy olib, ov ovlab yurgan ekan, bir yerdan bir tustovuq uchib togʻning kamariga qarab, ketaveribdi. Kenja oʻgʻil tustovuqning orqasidan bir oʻqni kamonga solib otibdi, oʻqi tustovuqqa tegmabdi. Tustovuq bir gʻorga kirib ketibdi. Kenja oʻgʻil Sari yoyning oʻqini olayin deb gʻorga kiribdi. Borib koʻrsa, gʻor parilarning makoni ekan. Shu orada bir yoshgina pari qiz kelib, uning qoʻlidan ushlab yetaklab ketibdi. Yigit gʻorning ichida parilar bilan qoʻshilib qirq kun yuribdi. Qirq kundan keyin yigitning qoʻlidan ushlab gʻorning ichiga olib kirgan pari qiz aytibdi:

— E yigit, sen qaysi yurtdan boʻlasan?

— Men falon yurtdan boʻlaman, — debdi kenja oʻgʻil. Pari yana soʻrabdi:

— Sening ota-onang, qarindosh-urugʻing bormi?

Yigit:

— Ha, otam, enam, ikki akam bor, boshqa qarindoshlarim ham bor, — debdi.

— Unday boʻlsa endi sen yurtingga borib, otangga: “Ey ota, menga bir ravot solib bering!” degin. Otang: “Ravotni nima qilasan, oʻgʻlim?” desa, “Oʻzim kirib-chiqib yuraman”, degin, — debdi pari.

Pari bu gaplarni oʻrgatib, yigitni oʻz yurtiga joʻnatibdi. Kenja oʻgʻil uyiga kelgach, otasi bilan koʻrishib, soʻrashib oʻtiribdi.

Yigit otasiga aytibdi:

— Ota, menga bir katta ravot solib bering!

— Oʻgʻlim, senga ravotning nima keragi bor? Avval uylangin, joylangin, undan keyin ravot qurib beraman-da, bolam, — debdi otasi.

Kenja oʻgʻil:

— E ota, uyim-joyim boʻlmasa ham oʻzim kirib-chiqib yuraman-da, debdi. Boy:

— Xoʻp, oʻgʻlim, — debdi va ustalarni olib kelib, bir yaxshi gumbirlagan ravot solib beribdi.

— Ana, oʻgʻlim, ravot bitdi, —debdi boy. Kenja oʻgʻil tagʻin yoy olib ovga chiqib ketibdi. Aylanib-aylanib, yana parilar yashaydigan gʻorga boribdi. Yigitni pari qiz kutib oʻtirgan ekan. Uni koʻrishi bilanoq yana qoʻlidan ushlab, yetaklab, ichkariga olib kiribdi. Yigit pari qiz bilan oʻynab-kulib yuraveribdi. Bir necha kun oʻtgach, yigit pariga aytibdi:

— Endi men ketaman, — debdi. Pari aytibdi:

— Ketsang, otangga borib, “Ota, bu ravotning ichiga oq oʻtov tikib bering”, — degin. Yigit pari bilan xoʻshlashib, uyiga joʻnabdi. Boyvachcha uyiga borib otasiga aytibdi:

— Ota, ravotning ichiga bir oq oʻtov tikib bering!

— Xotining boʻlmasa, oʻtovni nima qilasan, oʻgʻlim? — debdi otasi.

— Oʻzim unda yotib yuraman-da, — debdi yigit:

— Ha, durust, — debdi-da, bir yarqillagan oq oʻtov tikib beribdi.

Boy oʻgʻliga aytibdi:

— Oʻgʻlim, mana oʻtoving ham bitdi.

Yigit yana yoyni olib, ovga chiqib, parilar turadigan gʻorga boribdi. Pari qiz yigitni kutib oʻtirgan ekan, uni koʻrishi bilanoq oldiga kelib: “Oʻtov tikdingizmi?” deb soʻrabdi. Yigit:

— Oʻtov ham tayyor boʻldi, — debdi. Pari:

— Oʻtov bitgan boʻlsa, yuring endi boraylik, — deb yoʻlga chiqibdi.

Pari qiz yigit bilan birgalikda yoʻlga chiqib, ravotga kelib, oq oʻtovga kiribdi. Ular har ikkisi er-xotin boʻlib yashay beribdilar.

Pari qizning odati qiziq ekan, u odamlarning koʻziga mushuk boʻlib, kenja oʻgʻilning koʻziga pari qiz boʻlib koʻrinar ekan.

Kunlardan bir kuni yigitning otasi oʻz koʻnglida: “Borib oʻgʻlimdan bir xabar olayin, ravotda nima qilar ekan, bir bilib kelayin”, deb ravotga boribdi. Oʻtovga kirib qarasa, kenja oʻgʻli bir oʻzi oʻtirgan emish, yonboshida esa bir mushuk bor emish.

Boy oʻgʻlidan:

— Bolam, nima qilib oʻtiribsan?— deb soʻrabdi. Yigit:

— Ota, ichkari kiraman, tashqari chiqaman, mana bu mushugim bor, shu bilan ovunib oʻtiribman-da, — deb javob beribdi.

Boy oʻgʻli bilan biroz soʻzlashib oʻtirib uyiga ketibdi.

Oradan toʻrt-besh kun oʻtibdi, shunda pari yigitga: “Otangizning uyiga borib, bosh yuvish uchun bir jom olib keling”, debdi.

Yigit uyiga borib katta akasining xotinidan bir piyola qatiq soʻrabdi. Kelin oyisi bir piyola qatiq beribdi. Yigit ravotga qatiq olib kelibdi.

Pari aytibdi:

— Bir piyola qatiq bosh yuvish uchun yetadimi? Koʻproq olib kelsangiz boʻlardi. Hali ham boʻlsa borib yana qatiq olib keling, — debdi. Yigit borib yana kelin oyisidan bir kosa qatiq olib kelibdi.

Pari aytibdi:

— Bosh yuvish ham oʻyinchoqmi? Boring, bir korson qatiq olib keling, — debdi. Yigit borib bir korson qatiq bilan jom olib kelibdi.

Pari boshini yuvmoqchi boʻlib, yigitga:

— Endi siz eshikka chiqib turing, — debdi. Yigit eshikka chiqib turibdi.

Pari sochini yozib, bir sandalning ustiga chiqib yuva beribdi. Yigit koʻnglida: bir koʻrayin, parining sochi qanday boʻlar ekan? — deb oʻylabdi. Sekin bildirmay, oʻtovning bir kichik teshigidan qarabdi. Koʻrsa, parining oʻzi sandalning ustida tikka turibdi, sochi esa yerga tegib turibdi.

“E, parining sochiga koʻp qatiq ketganicha bor ekan”, deb oʻylabdi. U pari boshini yuvib boʻlgandan soʻng oʻtovga kiribdi. Yigit pari bilan oʻynab-kulib yura beribdi.

Kunlardan bir kun yigitning otasi ravotga kelib, oʻgʻlim nima qilib oʻtirgan ekan, deb sekin oʻtovga qarabdi. Oʻtov ichida oʻgʻli bilan bir pari oʻtirgan emish, uning husni atrofni yoritib turgan emish. Uning jamoli hatto qorongʻu kechani ham yoritar emish. Boy ichidan quvonib ketibdi.

— Bolapaqir ravot bilan oʻtovga loyiq xotin topib olibdi, — deb dimogʻi chogʻ boʻlib, kelganini ularga bildirmay, indamasdan uyiga qaytib ketibdi.

Kundan-kun, oydan-oy, yildan-yil oʻtibdi. Boyning bir qarindoshi toʻy qilmoqchi boʻlibdi. Boy toʻyga non yoptirib yuborish uchun ikki oʻgʻliga bir botmondan ikki botmon un, sarpo qilib yuborish uchun bir qancha mato beribdi.

Buni eshitgan pari kelin, yigitga:

— Siz ham borib otangizdan un, tikish uchun mato olib keling, — debdi. Yigit:

— Siz pari boʻlsangiz, nonni qanday qilib yopasiz? Matoni qanday qilib tikasiz? Otam “Nima qilasan?” deb soʻrasa, men nima deb javob beraman? — debdi. Pari aytibdi:

— Unni bir amallab kumoch qilib berarmiz, matoni esa yoʻrmasi yirik boʻlsa ham bir amallab kiyim qilib berarmiz.

Yigit uyiga borib otasiga aytibdi:

— Bizga ham un, mato bering.

Buni eshitgan kelin oyilaridan biri:

— Hoy boyvachcha, xotiningiz boʻlmasa, unni qanday qilib non qildirasiz, sarponi qanday qilib tikasiz? — debdi.

Yigit ularga xotinining soʻzini aytibdi, un va matoni olib, ravotga qaytibdi. Yigit xomush boʻlib pariga aytibdi:

— Aytganlaringizni olib keldim. Endi nonni qanday yopamiz, matodan kiyimlarni qanday tikamiz?

Pari:

— Sizning bu un bilan va bu sarpo tikishlar bilan ishingiz boʻlmasin! Siz oʻzingiz koʻrgan gʻorga borib, ichkari kirmay, ”Hoy, parilar, o, parilar, orangizda yaxshi non yopuvchi novvoylar, yaxshi kiyim tikuvchilar, mening yonimga kelaveringlar!” deb chaqiring, ular ichkaridan chiqib, “Yigit, kelavering”, deydilar. Siz ichkari kirmay, orqaga qaytasiz, — debdi.

Bugun oʻtdi, tong otdi.

Yigit Sari yoyni olib, gʻorga qarab joʻnabdi. Yoʻl yuribdi, yoʻl yursa ham moʻl yuribdi, ertasi choshgohda gʻorga yetibdi. Yigit gʻorning ogʻziga borib:

— Hoy, hoy parilar, o, parilar, yaxshi non yopuvchi novvoylar, yaxshi kiyim tikuvchilar, mening yonimga kelaveringlar! — debdi.

Parilar chiqib yigitga:

— Ichkariga kira bering, — deyishibdi, yigit ichkari kirmay, orqasiga qaytibdi. Bir kecha-yu, bir kunduz yoʻl yurib ravotga qaytib kelibdi. Pari soʻrabdi:

— Aytib keldingizmi?

— Aytib keldim, — deb javob beribdi yigit. Orqasidan ikki pari kelib, bir uy unni xamir qilib non yopibdi.

Yana bir uy matodan toʻn va har xil kiyim-kechaklar tikibdi. Kelgan parilar ishni tugatib, yana gʻorga qaytib ketibdi. Bular er-xotin kiyimlarni bekitib, nonni yaxshilab taxlab qoʻyishibdi.

Boyning katta kelinlari maslahat qilib:

— Boyvachcha nima qilib yotgan ekan, borib bir xabar olib kelaylik, — deyishibdi. Ikki katta kelin ravotga yaqin borib qarashsa, kenja oʻgʻil pari bilan ikkovi oʻtovda gaplashib oʻtirgan emish. Ular ichkari kirib oʻtirgach: “Olib kelgan narsalaringizni nima qildingizlar? — deb soʻrabdilar.

Pari esa:

— Unni koʻmoch qildik, matolarni ham ulay-bulay qilib, tikib qoʻydik, — deb javob beribdi.

Katta kelinlaridan biri paridan soʻrabdi:

— Toʻyga siz nima kiyib borasiz? Boshingizga nima yopinasiz?

Pari aytibdi:

— Men qogʻozdan qilingan koʻylak, kamzul kiyib, qogʻozdan qilingan paranji yopinib boraman.

Katta kelinlar uyga qaytishibdi: “Bizlar ham shunday qilamiz?” deb oʻylashib, unni koʻmoch qilib, matolardan kiyim tikishib chokini yirik yoʻrma qilishibdi.

Xayr, qissani kalta qilmoq kerak. Boyning qarindoshi toʻyga aytuvchi yuboribdi.

Hamma toʻyga joʻnamoqchi boʻlibdi.

Boyning kichkina kelini chiroyli patir nonlarni, etagi keng burmali, yoqasi ravon tikilgan kiyim-kechaklarni bir qopga solib, ogʻzini boʻgʻib tayyorlab qoʻyibdi. Oʻzi esa shohi kimxob, adras kiyimlarni kiyib, uning ustidan qogʻozdan yasalgan liboslarni kiyib tayyor boʻlib oʻti-ribdi.

Endi ikki ogʻiz soʻzni boyning katta kelinlaridan eshiting. Boyning ikki katta kelini ham qilgan koʻmochlarini bir qopga, tikilgan kiyimlarni ikkinchi qopga solib tayyorlab qoʻyibdilar. Ular hech qanday libos kiymay qogʻozdan yasalgan liboslarnigina kiyib, tayyorlanib turibdilar.

Boy ot-arava qilib, uch kelinni bir aravaga, boshqa narsalarni ikkinchi bir aravaga solib, toʻyga joʻnabdi.

Yoʻlda birdan shamol turib toʻpolon boʻlib, havoga bir qora bulut chiqibdi, yomgʻir quya boshlabdi. Kelinlarning qogʻozdan yasalgan liboslari ivib, ustlaridan tushib ketibdi. Parining qogʻoz libosi ostidan kiyimi yarqirab koʻrinibdi, uning husniga husn qoʻshibdi.

Ikki katta kelin birday yalangʻoch boʻlib qolibdilar.

Ular shunday sharmandagarchilik bilan toʻyxonaga yetib borishibdi. Boyning oʻgʻillari ikki kelinni bu ahvolda koʻrib, uyalib kelinga darrov ust-bosh berib, kiyintirib qoʻyibdi.

Oʻgʻil va kelinlar toʻyxonaga kirib, uy egasini chaqirib “Toʻy qutlugʻ boʻlsin” deyishibdi. Har qaysi kelin oʻzi yopib kelgan nonni, tikib kelgan kiyimlarini koʻrsatmoqchi boʻlishibdi.

Avval boshlab boyning ikki katta kelini yopib kelgan nonlarini koʻrsatishibdi. Toʻyxonadagilar qarashsa, hammasi kulga oʻxshagan koʻmoch emish, tikib kelgan kiyimlarini koʻrsatishibdi, qarashsa, kiyimlar ham rasvo, kiyib boʻlmaydigan emish.

Navbat boyning pari keliniga yetibdi. Bu ham yopib kelgan nonlarini, tikib kelgan kiyim-kechaklarini birma-bir koʻrsatibdi.

Nonlari novvoyning nonidan ham chiroyli, kiyimlari usta tikuvchilarning kiyimlaridan ham goʻzal tikilgan emish. Toʻyxonadagi hamma odamlar bu kiyimlarni va nonlarni koʻrib hayron boʻlib tomosha qilibdilar. Toʻyxonadagi bir odam boydan:

— Kichkina oʻgʻlingizni qayerdan uylantirgansiz, boy bobo? — deb soʻrabdi.

— Narigi qishloqdagi bir kambagʻalning qizi, — debdi boy.

Kech boʻlgach, boy oʻgʻillari bilan bir uyda yotibdi. Kelinlar boshqa bir uyda yotibdi. Hamma yotgandan keyin boy kichkina oʻgʻlini bir ovloqqa chaqirib olib sekin soʻrabdi:

— Bolam, ayolingning mushuk libosini qayerga qoʻygansan?

— Soʻrab nima qilasiz, ota? —debdi kenja oʻgʻil.

— Ey bolam, soʻrayman-da, — deb javob beribdi chol.

Kenja oʻgʻil gapni chalgʻitibdi. Boy hech aytmaganiga qoʻymabdi. Oxiri kenja oʻgʻil aytibdi:

— Parining mushuk teri libosini boʻz otning chelgisi orasiga qoʻyganman.

Boy boʻz otning chelgisi orasidan parining mushuk libosini olib, oʻtga tashlabdi. Mushuk libosining kuygan isi parining dimogʻiga uribdi.

Pari bir kishiga:

— Mening erimni chaqirib keling! — debdi. U topib kelibdi.

Kenja oʻgʻil xotinining yoniga kelib:

— Ha, nima deysan?— deb soʻrabdi. Pari aytibdi:

— Ey yigit, endi qirq botmon temirdan hassa yasaysan, qirq botmon temirdan choriq tikasan, hassang juvoldizday boʻlguncha, chorigʻing gʻalvirday boʻlguncha meni izlaysan. Endi sen menga yoʻq, men senga yoʻq, — deb bir parvoz qilib, oʻtovning tuynugidan chiqib ketibdi. Kenja oʻgʻil chapak chalib qolaveribdi.

Bugun oʻtibdi, tong otibdi, toʻy tarqabdi, mehmonlarning har qaysisi uy-uyiga ketibdi. Boy ham oʻgʻillari bilan uyiga qaytibdi.

Kenja oʻgʻil qirq botmon temirdan hassa qilib, qirq botmon temirdan choriq qilib kiyib olibdi. Endi kenja oʻgʻil parini izlab yura versin, gapni boydan eshiting.

Kundan-kun, oydan-oy, yildan-yil oʻtibdi.

Bir kun boy aytibdi:

— Oʻgʻlimning yoʻq boʻlganiga uch yil boʻldi, buning bor-yoʻqligini bilayin, agar yoʻq boʻlsa, xatmi qurʼon qilayin, — debdi. Toʻrt yoqqa toʻrt odam yuboribdi. Har qaysisi bir oylik oziq olib chiqib ketibdi.

Izlab-izlab, oʻttiz besh kun deganda toʻrttovi toʻrt yoqdan qaytib boyning oldiga kelibdi. Boy ular bilan soʻrashgandan keyin:

— Hech xabar topdilaringmi? — deb soʻrabdi.

Ulardan biri javob beribdi:

— Ey boy bobo, oʻgʻlingizning ketganiga uch yildan oshib borayotir. Bor boʻlsa qayerda boʻlsa ham kelar edi. Endi u yogʻini oʻzingiz bilasiz, — debdi. Boy katta oʻgʻillari bilan oʻylashib, kengashib, qishlogʻining katta-kichigini yigʻib, oʻgʻlining xudoyisini oʻtkazibdi.

Bular xudoyi qila tursin, endi ikki ogʻiz soʻzni kenja oʻgʻildan eshiting.

Kenja oʻgʻil togʻ, sahro, dasht-biyobonlarni kezibdi. Kunlardan bir kun yurib-yurib yoʻli bir ravot yonidan tushib qolibdi. Ravotning yonida bir sarhovuz bor ekan. Suv talab boʻlgan yigit bir dam nafasimni rostlab olayin deb, haligi hovuzning labiga borib oʻtiribdi. Shu orada ravotdan bir bola chiqib, qoʻlidagi obdastani hovuzdan toʻldirib olibdi. U ketayotganida yigit bolani chaqiribdi:

— Ey bola, suvingni olib kel, bir ichib berayin.

Bola:

— Sen qanday odamsan, oldingda suv turibdi-ku, menga suv ber deysan, — deb ketaveribdi.

— Shu obdastangdagi suv qon boʻlib qolsin! — debdi yigit.

Bu ravotda yalmogʻiz kampir yashar ekan. Suv olib kirib ketgan bola kampirning xizmatkori ekan. Yigitning izlab yurgan parisi ham shu yerda ekan. Pari bolani suvga chiqargan ekan. Bola suvni olib kirganda: “Quy qoʻlimga!” debdi pari. Bola quyibdi, parining qoʻliga suv emas, qip-qizil qon quyilibdi. Pari:

— Ha, juvonmarg, men senga suv olib kel desam, qon olib kelibsan-da, — debdi. Bola hayron boʻlibdi. Yana hovuzga suv olish uchun chiqibdi. Bola obdastani chayqab-chayqab tashlab, yana toʻldirib suv olib qaytibdi. Buni koʻrib turgan yigit:

— Hay bola, obdastangni olib kel, suvingdan bir ichib berayin, — debdi.

— Ey, sen qanday odamsan, oldingda hovuz turib, suv tilaysan, ichsang hovuzdan ichaver-da, — deb suvni olib ketaveribdi.

— Shu suving yiring boʻlib quyilsin, — debdi yigit. Bola suvni ichkariga olib kiribdi. Pari:

— Quy qoʻlimga! — debdi. Bola suvni parining qoʻliga quyibdi.

Suv yiring boʻlib quyilibdi. Pari bolani urishib:

— Juvonmarg, sen bunday emas eding-ku, senga bir balo boʻldimi, hali qon toʻldirib kelasan, hali yiring toʻldirib kelasan, hovuzning labida nima bor? Ayt! — deb bir-ikki tarsaki uribdi. Bola:

— Hovuzning labida bir yigit oʻtiribdi, men har safar suv olib ketayotganimda “Hay bola, suvingni olib kel, bir ichib berayin” deb, mendan suv soʻraydi. Men unga suv bermay, olib kelaman, — debdi.

— Bor, endi u suv soʻrasa, ichirib olib kel, — debdi pari:

Bola yana obdastani chayqab-chayqab hovuzdan toza suv olib kelayotganda yigit, chaqirib: “Hoy bola, obdastangni olib kel, suvingdan bir ichib berayin” debdi. Bola bu safar obdastadagi suvni yigitga tutibdi. Yigitning qoʻlida parining bir uzugi bor ekan, shu uzukni obdasta ichiga tashlab yuboribdi. Yigit soʻrabdi.

— Ey bola, bu suvni nima qilasan?

Bola:

— Opamning qoʻliga quyaman, — debdi. Yigit bolaga oʻrgatibdi.

— Opangning qoʻliga quysang, avval jinday tomiz, “Quy” desa yana biroz tomiz. “Durustroq quy” desa obdastadagi hamma suvni agʻdarib yubor, — debdi. Bola suvni olib kirib, parining qoʻliga quya boshlabdi. Bu safargi suvda na qon bor, na yiring, top-toza tiniq suv emish. Pari:

— Quy! — debdi. Bola sekingina ikki tomchi quyibdi. Pari:

— Tuzukroq quysang-chi, senga bir balo boʻldimi? Ilgari bunday emas eding-ku! —debdi. Bola obdastani agʻdarib yuboribdi. Yigitning obdastaga solgan uzugi parining qoʻliga tushibdi. Bu uzukni pari tanibdi. Oʻzining uzugini bolaga bildirmay qoʻliga taqib olibdi. Pari bolani bir yoqqa ishga buyuribdi. Yalmogʻiz kampirning yoʻqligidan foydalanib, pari ravotdan chiqib qarasa, yigit hovuz boʻyida oʻtirgan emish. Uni chaqirib olibdi, ravotga olib kirib, sandiqqa solib bekitib qoʻyibdi. Kech boʻlibdi, yalmogʻiz kampir daladan qaytibdi.

Atrofga qarab, alanglab: “Bu nima? Ravotdan odam isi keladi. Bunda odamzod bormi?”— debdi u. Pari:

— Bu yerda odamzod nima qiladi, sizning makoningizga odamzodning kelishga haddi bormi? — deb javob beribdi. Yalmogʻiz kampir indamay qolibdi.

Kampir har kuni ertalab chiqib ketar ekan. Pari boʻlsa yigitni sandiqdan chiqarib olib, gaplashib oʻtirar ekan. Kunlardan bir kun pari yigitdan soʻrabdi:

— Ey yigit, nega ranging sariq, senga bir sitam oʻtdimi?

— Ey, nozanin, — debdi yigit, — endi men shunday qilib yura beramanmi? Umrimning yarmidan koʻpi seni deb sarsongarchilikda oʻtib borayotibdi, bu yerdan bir iloj qilib ketishni oʻylasang-chi!

Pari:

— Ey yigit, men ham ketmoqning payidaman, biroz sabr qilaylik, — debdi.

— Ey parizod, agar bugun-erta bir iloj qilib ketmasak, diqqatim oshib sil boʻlaman, — debdi yigit. Pari:

— Hoy yigit, yana aytaman: sabr qil, oyning oʻn beshi qorongʻu boʻlsa, oʻn beshi yorugʻ, — deb eriga dildorlik qilibdi.

Kech boʻlib, yalmogʻiz kampir kelib, damini olib oʻtiribdi-da:

— Hoy bolalarim, oʻtiribsizlarmi? — debdi. Bir oz oʻtgach, yana soʻzlabdi, — Ravotdan odamzodning hidi keladi. Sen parizod nima uchundir buning sababini menga aytmaysan.

Pari aytibdi:

— Ey ena, bir qoshiq qonimdan kechsang aytar edim.

— Ha ayta qol, bolam. Qancha gunohing boʻlsa kechdim, — debdi kampir. Shunda pari:

— Enajon, meni olib kelgan vaqtingizda, oʻn besh yoshli sagʻir ukam qolgan edi. Katta boʻlib, meni izlab kelgan ekan. Qancha kunlardan beri sizdan qoʻrqib, sandiqqa solib yashirib yuribman. Mehribonchilik qilsangiz, shu birgina ukam sizning davlatingizda yursa, — deb iltimos qilibdi. Yalmogʻiz kampir:

— Xoʻp, mayli, bolam, bu odam yursa, yursin, — debdi-da, koʻnglida “Buni ham soʻrib oʻldiraman-da”, — deb oʻylabdi.

Kunlar oʻta boshlabdi. Qurgʻur yalmogʻiz kampirning rusumi shunday ekan: har kuni yigitning tizzasiga boshini qoʻyib, uning qonini soʻrib yotar ekan. Yalmogʻiz biror kimsaning qonini soʻrsa, besh-oʻn kunda uni oʻldirar ekan. Yigit holdan toya boshlabdi, u zorlanib holdan ketayotganini aytib: “Endi nima qilamiz, buning ilojini qilmasak boʻlmaydi”, debdi. Pari aytibdi:

— Buning ilojini men senga aytay, sen men aytganimdek qil. Yalmogʻiz kampirning bir tuyasi, bir kuchugi bor, hamma vaqt kuchugiga somon berib, tuyasiga esa suyak tashlaydi. Yana bir uyi bor, u uyning ikki eshigi bor. Toʻrdagi eshik hamma vaqt yopiq turadi. Poygohdagi eshik esa ochiq turadi. Uyning oʻrtasida bir ustun bor. Uyning tokchasida bir oyna, bir qaychi, bir taroq turadi. Ey yigit, bugun yalmogʻiz daladan qaytib, uyga kirib oʻtirganda tuyasiga somon, kuchugiga suyak tashlab qoʻy. Eshikning toʻrdagisini ochib, poygohidagisini qoʻygin-da, oʻzing ustunning tagiga borib oʻtir. Shunda yalmogʻiz kampir: “Kel boshimni qarab qoʻy”, desa, sen: “Ey ona, oʻzim charchab turibman, oʻzingiz kela qoling”, deb ayt. Kampir kelib tizzangga boshini qoʻyib uxlaganida sen uning sochini ustunga oʻrab, mahkamlab bogʻla. Butun sochini bogʻlab boʻlgach, sekin oʻrningdan turib, tokchadagi oynani, taroqni, qaychini olib qoʻyningga sol. Toʻrdagi eshikdan chiq. Men tashqarida seni kutib turaman. Ikkimiz birgalashib qochib ketamiz, — debdi.

Biroz oʻtgach, yalmogʻiz kampir uyga kirib:

— Ey bolalarim, bugun men koʻp charchadim, tuya bilan kuchukka yaxshi qaranglar! — deb ust-boshini yechib, yonboshlab yotibdi. Yigit tuyaning oldiga somon, kuchukning oldiga suyak tashlab qoʻyibdi. Soʻngra toʻrdagi eshikni ochib, poygohdagi eshikni yopib, oʻzi ustunning tagiga borib oʻtiribdi. Shunda yalmogʻiz yigitga qarab:

— Kel, bolam, boshimni qarab qoʻy! — debdi. Yigit:

— Ey ona, oʻzim charchab turibman, oʻzingiz kela qoling, — debdi. Kampir kelib yigitning tizzasiga boshini qoʻyibdi. Kampirning koʻzi ilinibdi.

Yigit: “Ha, palla-palla, shu palla”, deb kampirning sochini ustunga oʻrab, mahkam bogʻlabdi. Kampirning boshini sekin tizzasidan olib, yerga qoʻyib, taroq, oyna va qaychini olib, qoʻyniga solib, toʻrdagi eshikdan tashqari chiqibdi.

Kampir birdan uygʻonib, “Yopil, eshigim, yopil”, debdi. Eshik esa:

— Men nega yopilayin, hamisha meni yopib qoʻyar eding, — debdi. Kampir poygohdagi eshigiga qarab “Ochil, eshigim, ochil”, debdi.

Eshik:

— Men nega ochilayin, meni hamisha ochib qoʻyar eding, — deb javob beribdi. Yalmogʻiz ichkaridan. “Ol, tuyam, ol!” deb baqiribdi. Tuya:

— Men nega olayin, mening oldimga hamisha suyak solib qoʻyar eding, — debdi. Yalmogʻiz:

— Kuchugim, ol! — deb baqiribdi. Kuchuk:

— Men nega olayin, oldimga har vaqt somon solib qoʻyar eding, — debdi.

Eshiklar ham, tuya ham, it ham yalmogʻizning aytganini qilmabdilar. U nima qilishini bilmay qolibdi. Shu vaqtda yigit bilan pari joʻnab ketibdi.

Yalmogʻiz kampirning sochi juda uzun ekan, yigit uni ustunga qirq oʻrab, mahkam bogʻlagan ekan. Yalmogʻiz ne azoblar bilan sochini yechib, boʻshatib olibdi va yigit bilan parining ketidan quvib ketibdi. Yalmogʻiz uch kecha-yu uch kunduz quvib bir choʻlda yigit bilan parining orqasidan yetib olibdi.

Ular yalmogʻiz kampirning tarogʻini tashlabdi. Taroq katta bir toʻqay boʻlib, kampirning oldini toʻsibdi. Kampir qichqirib:

— Hoy, bolalarim, bu toʻqaydan qanday qilib oʻtdilaring? — deb soʻrabdi. Har ikkisi:

— Ey ona, bir tishimizni sugʻurib tesha qildik, bir tishimizni sugʻurib, bolta qildik, shu bilan toʻqaydan yoʻl ochib oʻtdik, — deb javob berishibdi va chopib ketaverishibdi.

Kampir bir tishini sugʻurib bolta, bir tishini sugʻurib tesha qilibdi. Toʻqaydan yoʻl ochib chiqib, yigit bilan parini quvaveribdi, Ular qocha beribdi. Ikki kecha-yu ikki kunduzdan keyin yalmogʻiz ularga yetib olibdi. Ular qaychini tashlab qochibdilar. Qaychi ham boshi va oxiri koʻrinmaydigan katta toʻqayga aylanibdi.

Toʻqay kampirning oldini toʻsib qolibdi. Yalmogʻiz:

— Hoy bolalarim, bu toʻqaydan qanday qilib oʻtdilaring?! —deb soʻrabdi. Pari:

— Ey ena, bir tishimizni sugʻurib bolta qildik, bir tishimizni sugʻurib tesha qildik. Shu bilan toʻqaydan yoʻl ochib oʻtdik, — debdi.

Yalmogʻiz yana bir tishini sugʻurib bolta qilibdi, bir tishini sugʻurib tesha qilibdi. Aslida kampirning toʻrtta tishi bor ekan, toʻrttovi ham tamom boʻlibdi. Yigit bilan parining maqsadi kampirning toʻrtta tishini yoʻq qilish ekan. Shunda pari bilan yigit quvonib ketaveribdilar.

Kampir esa bolta, teshani qoʻliga olib daraxtlarni kesib yoʻl ochib, toʻqaydan chiqibdi. Yana ularni quva beribdi.

Ikki kecha-yu ikki kunduzdan keyin yalmogʻiz kampir yigit bilan pariga yetayozibdi. Ular endi oynani tashlab ketishibdi.

Oyna bir katta daryo boʻlib qolibdi. U daryoning tagi va poyoni yoʻq emish. Kampir daryoning labiga borib hayron boʻlibdi.

— Hoy bolalarim, bu daryodan qanday qilib oʻtdilaring? — debdi.

Yigit:

— Ey ena, koʻylagimizni yechib, uni toshga toʻldirib, ogʻzini boʻgʻib, boʻynimizga ilib, daryoning tagi bilan oʻtdik, — debdi.

Yalmogʻiz yigitning aytganidek qilibdi va oʻzini daryoga tashlash oldidan yigit va pariga qarab qichqiribdi:

— Hoy bolalarim, men oʻzimni daryoga tashlaganimdan keyin oq koʻpik chiqsa, qah-qah urib kulinglar, qizil koʻpik chiqsa zor-zor yigʻlanglar! — debdi-da, oʻzini daryoga tashlabdi, Biroz vaqt oʻtgach daryoni oq koʻpik tutib ketibdi. Yigit bilan pari koʻpikni koʻrib uvvos tortib yigʻlay berishibdi. Yana biroz vaqtdan keyin qarashsa, daryoning betini qon tutib ketibdi. Har ikkisi yalmogʻiz kampirdan qutulib, quvonib uch kecha-yu uch kunduz yoʻl yurib, oʻz ravotlariga yetib kelibdilar. Yigit pari bilan oʻynab-kulib yura beribdi.

Yigitning ota-onasi, aka-ukasi, qavm-qarindoshlari kelib dimogʻlari chogʻ boʻlibdi. Har ikkisi murod-maqsadiga yetibdi.