Boʻri bilan tulki

Boʻri bilan tulki ikkovi doʻst tutingan ekan. Bir kuni tulki boʻrining oldiga kelibdi, boʻri juda ochiqib turgan ekan, tulkiga qarab:

— E, doʻstim tulki, yaxshi kelding, qani yur, meni biror joyga olib bor va qornimni toʻygʻazib, xursand qilib kelgin, — debdi.

Tulki «xoʻp» debdi-yu, oldinga tushib, ketidan boʻrini ergashtirib ketaveribdi. Borib-borib, ular bir yerda toʻyga ketayotgan yetti-sakkizta xotinga yoʻliqibdilar. Hammasining qoʻlida tugilgan dasturxon bor ekan. Shunda tulki bir yumalab bedana boʻlibdi va haligi xotinlarning oldiga tushib yoʻrgʻalay boshlabdi.

Uni bir xotin koʻrib:

— Ie, anovi bedanani qaranglar, uni men bolamga tutib beraman, —debdi-da, qoʻlidagi dasturxoshga yerga qoʻyib, bedanani quva ketibdi, ular orqasidan yana biri quvlabdi.

Shunday qilib, xotinlarning hammasi quvib ketaveribdi. Tulki boʻlsa, ularning oldiga tushib yoʻrgʻalayveribdi. Xotinlar yetay-etay deganda, «pirr» uchib, yana bir tomonga tushar emish. Shunday qilib tulki bularni aldab ergashtirib ketaveribdi.

Boʻri boʻlsa, tugunlar ichidagi ovqatlarni maza qilib yeb, qornini toʻydirib joʻnabdi. Xotinlar bedanaga yetolmay charchab, yoʻldan qaytib kelishsa, tugunlar qup-quruq emish. «Voy shoʻrimiz qurdi, «Oyimbuvi ovga chiqdi, ketidan gʻovgʻa chiqdi» deganday, bu nimasi ekan!» deb dod deganlaricha qolaverishibdi.

Tulki aylanib borsa, boʻri bir joyda dam olib yotgan emish.

Tulki boʻriga qarab:

— Ha, oʻrtoq, — debdi.

Boʻri unga:

— Ha, qornim juda ham toʻyib ketdi, dam olib yotibman, — debdi.

Ertasi kuni tulkiga boʻri shunday debdi:

— Oʻrtoq, kecha meni juda xursand qilib yubording, endi bugun sal xafa qilib qoʻygin.

Bunga javoban tulki:

— Xoʻp boʻladi, qani yur boʻlmasa, — deb boʻrini bir boqqa boshlab boribdi.

Bogʻning devori tagida bir ombor bor ekan, shu ombordan ikkovlari siqilib zoʻrgʻa ichkari kirishibdi. Qarashsa, hamma yoq uzumga toʻlib-toshgan, hech kim yoʻq emish. Vaqtni gʻanimat bilib, ikkisi uzumxoʻrlikka zoʻr beribdi. Bir vaqt tulki qornini obdan toʻydirib, ikki dona gʻujumni ikkala burniga tiqib, boʻrining oldiga boribdi:

— E doʻstim, mana men judayam toʻydim, azbaroyi toʻyganimdan uzum burunlarimdan chiqib ketdi. Boʻl, yaxshilab yeb, obdan toʻyib ol, — debdi.

Boʻri shoshib-pishib yeyaveribdi. Axiri qorni shishib ketibdi, lekin burnidan chiqmabdi.

— Qani, burnimdan chiqmadi-ku? — debdi u. Tulki boʻrining tumshugʻini koʻtarib qarab:

— Hu ana, koʻrinib qolibdi, yana bir oz yesang chiqadi, — debdi.

Boʻri yana yeyaveribdi, qorni rosa koʻpchib, axiri oʻzini tutib turolmay yotib qolibdi. Tulkiga ana shugina kerak ekan. U, yugura borib, devorga chiqibdi-da:

— Uzumga oʻgʻri ketde-e-e, uzumga oʻgʻri ketde-e-e! — deb qichqiribdi.

Uning tovushini bogʻbon eshitib, soʻyil koʻtarib kelib qolibdi. Boʻri lapanglab borib, boyagi omborga suqilgan ekan, sigʻmabdi. Devorga tirmashsa, chiqolmabdi. Bogʻbon uni oʻlasi qilib savalabdi, boʻrining yegan uzumlari ogʻiz-burnidan chiqib, axirida kaltak zarbidan sulayib kolibdi. Bogʻbon boʻrini oʻldiga chiqarib, tashlab ketibdi. Bir vaqt boʻri hushiga kelibdi. Qarasa, ombor ogʻzida yotgan emish. Yonida hech kim yoʻq emish, tura solib devordan oshib, bir chekkada ingrab yotaveribdi.

Bir vaqt tulki kelibdi, boʻrini koʻrib, undan:

— Ha, doʻstim, nima boʻldi? — deb soʻragan ekan, boʻri bazoʻrgina ingrab:

— Ha, doʻstim boʻlmay oʻl. Bir oz xafa qilib qoʻygin desam shuncha xafa qilasanmi? — debdi,

Tulki:

— Birodar, bogʻ egasining seni bunchalik urishini qaydan bilay? — debdi.

Boʻri yurolmasdan shu yerda qolibdi. Tulki ketibdi.

Ertasi kuni tulki oʻynab yurgan ekan, bir joyda katta tosh yotgan emish, uning yonida bir qoʻyning kart dumbasi ham bor emish. Unga qarab tulki: «Bunda bir sir boʻlsa kerak. Oldin uni oʻzim yemayinu, boʻrini roʻpara qilayin», debdi. Keyin boʻrining oldiga borib:

— Oʻtoq, qorning qalay? — deb soʻragan ekan, boʻri:

— Qornim och, — debdi. Tulki:

— Boʻlmasa men bir qoʻy soʻyib, goʻshtini yedimu, yogʻi qoldi. Borib sen shuni yesang-chi, — deganda, boʻri:

— Bu gaping juda maʼqul, chunki kechagi kaltakdan ichak-bagʻrim uzilib, haligacha hech narsa yeganim yoʻq edi, — debdi.

Bular ikkisi bir tomonga qarab joʻnashibdi. Bir joyga borganda, tulki uzoqdan turib yogʻni koʻrsatibdi. Boʻri:

— Yur, birga boramiz, — debdi. Tulki:

— Qoʻy, meni ovora qilib yurasanmi, oʻzing borib yeb kela qol, — deb bormabdi.

Boʻri borib qarasa, qoʻyning kart dumbasi yotgan emish. Shoshilib borib tishlab tortgan ekan, «part» etib, tumshugʻidan qopqonga ilinibdi. Shunda tulki yugura kelib, hadeb yogʻn yeyaveribdi. Uzoqdan buni koʻrib turgan ovchi to yugurib kelguncha tulki qochib ketibdi. Ovchi kelib qarasa, qopqonga ilingan boʻri ekan.

— Ie, men tulki desam, sen ekansan-da, — deb boʻrini obdan kaltaklab, keyin boʻshatib yuboribdi.

Boʻri bundan qutulib qorni och ketayotgan ekan, yoʻlda bir qoʻzini uchratibdi, unga qarab:

— Hoy qoʻzi, seni yeyman! — debdi. Qoʻzi qoʻrqa-pisa:

— E taqsir, oldin siz Karim boboning tuzidan olib keling, chunki goʻshtim juda bemaza, — debdi.

Shunda boʻri: «Xoʻp boʻladi» deb tuz axtarib ketibdi, ungacha qoʻzi qochib qolibdi. Boʻri kelib qarasa, qoʻzi yoʻq emish. Hayron boʻlib borayotsa, bir joyda bir xoʻroz turgan ekan. Boʻri borib:

— Hoy xoʻroz, seni yeyman! — debdi. Xoʻroz unga:

— Boʻlmasa, oldin bir zira-piyoz qilaylik, meni undan keyin yeng. Buning uchun siz avval pichoq topib keling, men zira bilan piyoz keltirayin, — debdi.

Boʻri pichoq qidirib ketibdi, xoʻroz paytdan foydalanib, bir tomonga qochib qutulibdi. Boʻri pichoqni olib kelsaki, xoʻroz yoʻq emish. Noiloj yana ketaveribdi. Yurib-yurib bir joyga borsa, bir xachir turgan emish. Unga qarab:

— Hoy xachir, seni yeyman! —debdi. Xachir:

— Agar meni yemoqchi boʻlsangiz, avval yuz marta minasiz keyin yesangiz mayli, otam shunday deb vasiyat qilgan edi, — debdi.

Boʻri xachirning shartini oʻrniga qoʻyish uchun toʻrt marta minibdi, beshinchi minishida xachir boʻrini qoʻsh oyoqlab tepibdi. Boʻri chalqanchasiga yiqilibdi. Xachir qochganicha ketaveribdi. Boʻri oʻrnidan turib, bir joyga boribdi, qarasa, ot oʻtlab yurgan emish. Boʻri otga qarab:

— Hoy ot, seni yeyman! —debdi. Ot boʻriga:

— Boʻlmasa, mening keyingi oʻng oyogʻim tuyogʻiga otam yozib ketgan ikki enlik xatni oʻqib keyin yegin, — debdi.

Boʻri, otning orqasiga oʻtibdi, ot tuyogʻini koʻtarib turibdi. Bir vaqt boʻri yaqiniga kelganida, ot uni bir tepgan ekan, boʻrining tishlari majaq-majaq boʻlib, oʻzi ancha narigi borib tushibdi. Ot qochib ketibdi.

Shu onda tulki yetib kelibdi. Qarasa, boʻrining ogʻzi-burni qip-qizil qonga belangan emish. Shunda tulki undan:

— Ha, doʻstim, senga nima boʻldi yana? — deb soʻrabdi.

— Ha, nimasini soʻraysan, ishlar shunday-shunday boʻldi, — deb boʻri hamma voqeani aytib beribdi. Shunda tulki debdi:

«Koʻrdinki — qoʻzi, yeb qoʻygin,

termilib qolsin ikki koʻzi.

Senga kim qoʻyibdi.

Karim boboning tuzi?

Koʻrdingki — xoʻroz, urib boʻynini yoz,

senga kim qoʻyibdi zira bilan piyoz?

Koʻrdingki — xachir, urib boʻynini gʻaji,

senga kim qoʻyibdi min xachir.

Koʻrdingki — ot, yeb ustida yot,

senga kim qoʻyibdi mirza buvalikni?»

Boʻri tulkidan taʼzir yeb, indamay turib ketaveribdi, nariyoqqa borgan ekan, ikkita ovchi buni koʻrib qolib, quva ketibdi. Boʻri qochib borayotganda yoʻlda bir odam qoʻsh haydab yurgan ekan. Boʻri borib qoʻshchiga yalinibdi:

— Jon amaki, meni shu ovchilardan saqlab qoling. Qoʻshchi: «Xoʻi boʻladi», deb boʻrini katta qanorga solib qoʻyibdi. Bir vaqt ovchilar yetib kelib qoʻshchidan: «Boʻri oʻtdimi?» deb soʻrabdilar. «Ha, oʻtib ketdi» debdi qoʻshchi. Ovchilar ketgandan keyin boʻri qanordan chiqib, qoʻshchiga:

— Hoy qoʻshchi, seni yeyman! — debdi. Qoʻshchi:

— E, bu qanday gap axir, men seni oʻlimdan qutqarib olsamu, meni yeysanmi? — desa, boʻri:

— Yaxshilikka yomonlik, — der emish.

Shunda qoʻshchi yalinibdi, boʻri sira ham unamabdi. Bular bunday mojaro qilib turgan ekan, tulki yetib kelib, qoʻshchidan:

— Ha, nima gap? — deb soʻrabdi.

Qoʻshchi boʻlgan voqeani tulkiga birma-bir aytib beribdi.

Tulki boʻriga qarab:

— Men sening shu qanorga sigʻishingga ishonmayman: oʻzing sigʻsang ham duming sigʻmaydi, — debdi. Boʻri unga:

— Yoʻq, sigʻdim, — debdi. Tulki:

— Boʻlmasa qani, kirib koʻr-chi, — degan ekan, boʻri:

— Mana boʻlmasa, — deb qanorga kiribdi. Tulki qoʻshchiga imlab, qanor ogʻzini bogʻlashga buyuribdi. Qoʻshchi qanor ogʻzini mahkam bogʻlabdi. Shundan soʻng qoʻshchi tulki ikkisi bittadan ikkita soʻyil olib, boʻrini ura-ura oʻldirishibdi.