Boʻri bilan mergan

Bor ekan, yoʻq ekan, och ekan, toʻq ekan, boʻri bakovul ekan, tulki yasovul ekan, qargʻa qaqimchi ekan, chumchuq chaqimchi ekan, gʻoz karnaychi ekan, oʻrdak surnaychi ekan, tovuq toq etdi, bilmadim qaqqa ketdi.

Bir mergan bor ekan. U mergan ovga chiqibdi. Boʻri uchrab quvib ketibdi. Bir joyda chol xirmon sovurayotgan ekan. Boʻri yugurib kelib, cholga:

— Ota, bir mergan quvib kelayotibdi, meni bekitib qoʻying, — debdi. Chol «xoʻp» deb, boʻrini qopga solib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi. Mergan cholning oldiga kelib:

— Hoy chol, shu yerdan boʻri oʻtdimi? — debdi. Chol:

— Men oʻzim boʻridan qoʻrqaman, hech narsa koʻrgaiim yoʻq, — debdi.

Mergan cholning gapiga ishonib, ketib qolibdi. Boʻri poxol tagidan:

— Meni quvib kelayotgan mergan ketdimi? — debdi. Chol:

— Ha, ketdi, — debdi.

— Ketgan boʻlsa meni qoʻyib yuboring, — debdi boʻri. Chol:

— Xoʻp, — deb boʻrining ustidagi poxolni olib tashlabdi. Boʻri poxol tagidan chiqib:

— Chol-chol, seni yeyman, — debdi. Chol qoʻrqqanidan shoshib:

— Meni yeguncha, molxonada qoʻsh qoʻchqorim bor, uni yegin, — debdi.

Boʻri sevinib molxonaga boribdi.

Boʻri bordi qoʻchqor qoshiga,

Suzib soldi boʻri boshiga.

Yana keldi cholning qoshiga.

— Jon bobo, jonim bobo, seni yeyman, —debdi ul. Chol:

— Meni yeguncha, otxonada qoʻsh otim bor, uni yegin, — debdi.

Boʻri bordi otning qoshiga.

Tepib soldi uning boshiga.

Yana keldi cholning qoshiga.

— Jon bobo, jonim bobo, seni yeyman, —deb takrorlabdi boʻri. Chol yana:

— Meni yeguncha, otxonada qoʻsh eshagim bor, uni yegin, — debdi.

Bordi eshak qoshiga,

U xarb soldi boshiga.

Keldi cholning qoshiga.

— Jon bobo, jonim bobo, seni yeyman, — deb turganida, ikkovining oldiga tulki kelib qolibdi, chol bechora yigʻlab:

— Mergan boʻrini quvib kelayotgan edi, boʻri mendan oʻzini yashirib qoʻyishni soʻradi. Men uni qopga tiqib, poxol yopib, bekitib qoʻydim. Mergan kelib: «Chol-chol, boʻri koʻrdingmi?» deb soʻradi. Men boʻridan qoʻrqaman, oʻtgani yoʻq dedim. Mergan ishonib, ketdi. Poxolni olib boʻrini qopdan chiqarib qoʻysam «seni yeyman», deb meni mushkul holda qoldirdi, — degan ekan, tulki:

— Ey, boʻri oʻrtoq, chol seni shunday oʻlimdan qutqarsa-yu, sen shunday qari cholni yeysanmi? — deb dashnom beribdi. «Yur boʻlmasam», deb boʻri tulki bilan birgalikda cholning oldidan «xayr, ota», deb joʻnab ketibdi. Chol ham oʻlimdan qutulganiga xursand boʻlib qolibdi. Boʻri bilan tulki boshlariga tushgan sarguzashtlarini aytishib ketaveribdilar. Bir shudgorga kelsalar, bir parcha quyruq yotgan ekan. Och qolgan boʻri shoshilib tulkiga:

— Men shu dumbani yeyman, — debdi. Tulki:

— Yema! — debdi. Boʻri:

— Nega yema deysan? — deb gʻazablanibdi. Tulki:

— «Bir balosi boʻlmasa, shudgorda quyruq na qilur», uni yemagin, — debdi. Boʻri:

— Men ham bir gap aytay, sen ham tushungin. Bir odam bozorga borgandir, goʻsht-yogʻ olgandir, otini minib loʻkillatib chopgandir, bir parcha yogʻi shu yerda tushib qolgandir, yeyman, — debdi. Tulki: «ema!» deb koʻp yalinsa ham boʻri koʻnmabdi. Tulki achchiqlanib ketaveribdi. Tulki ketgandan keyin boʻri yogʻni yeyman, deb mergan qoʻygan qopqonga tushib qslibdi. Mergan bir katta tolning tagida poylab oʻtirgan ekan. Boʻrining qopqonga ilinganini koʻrib, vaqti chogʻ boʻlib, kelib boʻrini ura boshlabdi. Kaltakning zarbiga boʻri chiday olmay, sakrab qopqondan chiqib, jon holatda bir daryoga boribdi. Undan suzib oʻtib, daryo boʻyida u yoqqa-bu yoqqa qarab oʻtlab yurgan qoʻzini koʻribdi, halloslab qoʻzining oldiga boribdi va qoʻziga:

— Seni yeyman, — debdi. Qoʻzi:

— Meni yeyishga yeysan, meni tuz koiga olib borib tuzlab yegin. Ana maza-yu, mana maza, — debdi. Boʻri: «Xoʻp, sening ham gapingga kiray», deb konga olib boribdi. Qoʻzi.

— Sen shu yerdan jilmay tur, men darrov tuz olib chiqay, undan keyin tuz bilan yeysan, — deb konga kirib, yoʻlni chappa solib qochib ketibdi. Boʻri hali chiqar, hali chiqar, deb bir qancha vaqt kutibdi, qoʻzining hech daragi boʻlmabdi. «Qoʻzi meni aldab ketgan ekan», deb umi-dini uzib, joʻnabdi. Bir joyga borsa, bir ot oʻtlab yuribdi. Otning oldiga borib:

— Ot, ot! Seni yeyman, — debdi. Ot:

— Meni yesang yersan, mening taqamga yozilgan vasiyat bor, shuni oʻqib ber, men eshitay, — debdi. Boʻri taqadagi xatni oʻqiyman deb borishi bilan ot bir tepibdi, boʻrining ogʻzi qonab, dumalab ketibdi. Oʻrnidan turib bir joyga borib, u yoqqa-bu yoqqa qarab, nima qilishini bilmay turgan ekan, bir semiz eshakning oʻtlab yurganini koʻrib qolibdi. Eshakning oldiga borib.

— Eshak, seni yeyman, — debdi. Eshak aytibdi:

— Xoʻp, meni yeyishga yeysan. Ota-buvamdan qolgan yoʻrgʻa yurishim bor, shuni qilib beray, armonda ketmayin, — debdi. Boʻri: «Xoʻp, boʻlmasa», deb eshakning ustiga minibdi. Eshak boʻrini u yoqqa loʻkillatib-bu yoqqa loʻkillatib olib kelib, ustidan irgʻitib qochibdi. Boʻri yiqilganicha qolibdi. Qorni och, bedarmon boʻlib yotganida bir cholning oʻtin terib yurganini koʻribdi. Joyidan turib, cholga tomon joʻnabdi. Chol uzoqdan boʻri kelayotganini fahmlab shoshib-pishib oʻtinini argʻamchisiga bogʻlabdi. Bir daraxt ildizini kovlab olgandan qolgan chuqur bor ekan. Chol darrov shu chuqurning ichiga tushib, oʻtinini chuqurning ogʻziga qozon qopqogʻidek yopib, bekitib yotaveribdi. Boʻri oʻtin yoniga kelib qarab turib, cholni topa olmay, oʻtinning tepasiga chiqib oʻtirib:

Koʻrdingki qoʻzi,

Termiladi ikki koʻzi.

Senga kim qoʻyibdi.

Qoʻzini tuzlab yeyishni, uv-uv.

Koʻrdingki oʻtlab yuribdi ot,

Ota-bobosidan qolgan xat.

Senga kim qoʻyibdi

Uning vasiqasini oʻqishni, uv-uv.

Koʻrdingki eshak,

Yoniga solding toʻshak.

Senga kim qoʻyibdi

Yoʻrgʻasini koʻrib boqishni, uv-uv, —

deb yigʻlab-yigʻlab oʻtin ustidan tushib sahroga qarab keta beribdi. Yurib-yurib ochligidan oʻlib qolibdi. Chol bechora chuqur ichidan chiqib oʻtinini koʻtarib, u yoq-bu yoqqa qarab, shoshib bolalari yoniga qaytib kelibdi. Boʻlgan voqeani bolalariga aytib beribdi. Bolalari: «Dadam bechora bir oʻlimdan qolibdi-da», deb otalarini dalaga chiqarmay qoʻyibdilar.

Oʻtinchi yigit bilan sher

Bir yigit dalaga oʻtin tergani chiqibdi. Bir daraxt yoniga kelib shu daraxtni yiqitmoqchi boʻlibdi. Bir sher kelib qolib:

— E odamzod, nimaga kelding, bu yerda nima ish qilasan? — debdi.

U yigit:

— Mana shu terakni qulataman, — debdi.

Sher:

— Men shunday kuchim bilan bu terakni qulata olmayman-ku, sen qanday qilib qulatasan? — debdi.

Yigit:

— Ey, joʻra, men juda zoʻrman, — debdi.

Sher:

— Sen zoʻr boʻlsang, kel ikkovimiz kurashib kuchimizni sinaymiz, — debdi.

Yigit:

— Mayli, kurashamiz, — debdi. Ikkovi kurashmoqchi boʻlib turganda yigit:

— Kuchimning yarmi uyda qolibdi, borib olib kelay, — debdi.

Sher:

— Ha, borib kel, boʻlmasa yiqilsang kuchim uyda qolgan edi, deb tan bermay yurarsan, — debdi. Yigit kuchini olib kelmoqchi boʻlib ketib, bir joyda koʻrinmay bekinib turib, yana qaytib kelibdi.

Sher:

— Olib keldingmi? — debdi.

— Olib keldim, — debdi yigit.

— Unday boʻlsa qani kurashaylik, — debdi sher. Yana ikkovi kurashmoqchi boʻlib turganda yigit:

— Ey, sher joʻra, kuchimning tagʻin pichasi uyda qolibdi. Olib kelay, — deb ketib, yoʻldan qaytib kelib:

— Sen qochib ketma, — debdi.

Sher:

— Yoʻq, men qochmayman, sherning gapi bir, — debdi.

Yigit:

— Yoʻq, senga koʻnglim ishonmaydi. Seni bogʻlab ketaman, — debdi.

Sher:

— Bogʻlay qol, — deb oʻzini bogʻlatibdi. Yigit sherni mahkam bogʻlabdi. Toldan yaxshi bir tayoq qilib olib kelib gursillatib sherni ura boshlabdi.

Sherning: «Jon odamzod, meni urmang, endi odamzodga yoʻliqmayman», deb yalinganiga ham qaramay, ura beribdi. Shu payt bir yoʻlbars kelib qolibdi. Yigit yoʻlbarsdan qoʻrqib terak boshiga chiqib ketibdi. Yoʻlbars sherning bogʻlanib yotganini koʻrib:

— Ey, sher, shuncha kuching bilan nimaga oʻzingni odamzodga urdirasan? — debdi.

Sher:

— Esing boʻlsa odamzodga yoʻliqma. Qoch bu yerdan. Seni ham ushlab, bogʻlab uradi, — debdi.

Yoʻlbars sherdan bu gapni eshitishi bilan orqasiga qaramay qochib ketibdi. Yigit terak ustidan tushib, sherni boʻshatib yuboribdi. Terakni qulatib, arralab uyiga olib borib, murod-maqsadiga yetibdi.