Baliqchi bola

Burungi zamonda bir chol-u kampir bor ekan. U chol doim baliq ovlab kun oʻtkazar ekan. Har kuni ikkita baliq ushlab, birini chol-kampir pishirib yer ekan, birini sotib oʻtin olishar ekan. Oydan oy oʻtib, yildan yil oʻtib chol-kampir oʻtirib maslahat qilishibdi: “Bizdan keyin yetti yoshli bolamiz qoladi. Bu ham biz singari kambagʻallikda qiynalib oʻtmasin, boshqa biror yaxshiroq hunar oʻrgataylik”, deyishibdi. Lekin bolaga boshqa hunar oʻrgata olmay, tez kunda qazolari yetib oʻlishibdi. Bola ota-onasi oʻlganidan keyin juda qiynalibdi. Oʻtirib oʻylab, “Otamning kasbi nima ekan, biror nishonasini topolmasmikanman”, deb uyning har tomonini axtara boshlabdi. Bir devor orqasidan qarmoq topib olibdi va “Otamning kasbi shu boʻlsa kerak”, deb chiqib baliq ovlay boshlabdi. Bola har kuni ikki baliq tutib, birini sotib oʻtin olib, birini pishirib yebdi.

Bir kuni bola chiroyli oltin baliq ushlabdi. Uni pishirib yeyishga ham, sotishga ham koʻzi qiymabdi. Hovlisiga bir chiroyli hovuzcha qilib, baliqni shu hovuzchaga qoʻyib yuboribdi. Otasidan qolgan bir tovugʻi bor ekan, shu bilan hovlida uch jon boʻlishibdi. Yana bola kundagicha ikkita baliq ovlab kelib birini sotib, birini pishirib yeb yashay beribdi. Kunlardan bir kuni baliq ovlab uyiga kelsa, hovlisi, uyi supurilgan, top-toza emish. Bola oʻrtoqlariga borib:

— Har kuni ishdan kelganimda hovli, uylar supurilgan, joylar solingan boʻladi. Kim qilganini bilmayman, — debdi. Oʻrtoqlari:

— Yetim deb rahmi kelib biror qoʻshning qilayotgandir, — debdi.

Bola kelib qoʻni-qoʻshnilaridan soʻrabdi. Hech kimdan daragini bilmabdi. Yana bu ish ikki-uch kun davom etibdi. Bola koʻchaga chiqib yana bir oʻrtogʻiga aytibdi. Oʻrtogʻi:

— Uyingda nima bor? — debdi. Bola:

— Bir tovugʻim bilan oʻzim, boshqa hech narsa yoʻq, — debdi. Haligi oʻrtogʻi:

— Yana biror narsa bormi, oʻylab koʻr-chi, — debdi. Bola oʻylab turib:

— Ha, hovuzchada bir baligʻim bor, — debdi. Oʻrtogʻi:

— Boʻlmasa, sen ertaga ishga bormasdan, kechgacha baliq bilan tovugʻingni poyla, — debdi. Bola “Xoʻp”, deb tovuq bilan baligʻini poylabdi. Devor orqasidan poylab tursa, haligi hovuzchadagi baliq bola chiqib ketishi bilan ustidagi poʻstinini yechib, bir chiroyli qiz boʻlibdi.

Bola hayron boʻlib qarab turaveribdi. Qiz uyni ochib kirib supura boshlabdi. Shu payt bola hovliga yugurib kirib, baliqning poʻstinini oʻtga tashlabdi. Qiz hidini bilib yugurib chiqib qarasa, poʻstini kuyib yotibdi. Qiz “Attang”, deb peshonasiga bir uribdi-yu: ”Xayr, mayli, boʻlgan ish boʻldi”, debdi. Shu bilan qiz bola bilan shu uyda yashay boshlabdi. Bola kundagidek ikkita baliq tutib kelaveribdi.

Qizning ovozasi olamga ketibdi. Podsho huzuriga borib: “Bir kambagʻal bola olamda yoʻq chiroyli bir qiz olibdi”, deb maqtashibdi.

Podsho buni eshitib qizni koʻrishga boribdi. Bola ishga ketgan ekan. Qizni koʻrib qolibdi. Podsho bir jodugar kampirni chaqirib qizni olib kelish maslahatini qilibdi. Jodugar kampir:

— Bu bolani hech odamning qoʻlidan kelmaydigan ishga buyuring, u qila olmay oʻlib ketadi. Keyin siz qizni olasiz, — debdi. Podsho bolani chaqirtirib:

— Men senga bir vazifa buyuraman, bajarsang bajarding, bajarmasang seni bu yerdan yoʻqotaman, — debdi. Bola:

— Qanday vazifa, ayting, — debdi. Podsho:

— Falon joyga bir ravoq solasan, tagi yerga tegmasin, tepasi osmonga tegmasin, — deb qirq kun muhlat beribdi. Bola hayron boʻlib, boʻshashib uyga kelibdi. Qiz bolani koʻrib:

— Podsho nimaga chaqiribdi? — debdi. Bola:

— Tagi yerga, tepasi osmonga tegmaydigan bir ravoq qilib berasan, dedi, — debdi. Qiz:

— Shunga ham xafa boʻlasizmi, buning ishi oson, — deb bolaning qoʻliga bir tosh berib: — Mana shu toshni oʻsha meni ushlab olgan daryoga olib borib tashlang. Bir pari chiqib, “Nimaga kelding?” deydi, shunda “Podshoning eng kichkina qizining bir tuguni bor ekan, oʻshani olib bering”, deysiz, — debdi.

Bola daryo yoniga borib, qiz bergan toshni tashlabdi. Shu zamon bir pari chiqib, “Nimaga kelding?” debdi. Bola:

— Shu daryo podshosi qizining bir tuguni bor ekan, oʻshani olib chiqib bering, — debdi. Haligi pari darrov tugunni olib chiqib beribdi. Bola tugunni olib kelib qizga beribdi. Qiz bolaga:

— Podsho qayerga ravoq qurmoqchi boʻlsa, oʻsha yerga tugunni tashlab, orqangizga qaramay qaytib kelib yotavering, — debdi.

Bola qiz aytganday qilibdi. Podsho erta bilan turib qarasa, ravoq tayyormish, shunda u hayron boʻlib: “Bu qanday odam ekan”, deb uni yana chaqirtiribdi-da:

— Mana bu daryo ustiga osma koʻprik qilib ber. Tagi yerga tegmasin, tepasi osmonga tegmasin, — debdi. Bola xafa boʻlib uyga qaytibdi. Qiz bolaning qovogʻiga qarab:

— Yana nima boʻldi? —debdi. Bola voqeani gapirib beribdi. Qiz yana bolaga tosh beribdi.

— Bu toshni olib borib shu daryoga tashlang, yana haligi pari sizga bir loʻlabolish olib chiqib beradi. Shu loʻlabolishni olib kelib, podshoning koʻrsatgan joyiga tashlang, — debdi.

Bola toshni dengizga olib borib tashlabdi. Bir pari loʻlabolishni bolaga chiqarib beribdi. Bola loʻlabolishni olib podshoning koʻrsatgan joyiga tashlab, qaytib kelib yotaveribdi. Podsho erta bilan turib qarasa, oʻzi aytgandan ham ziyoda koʻprik tayyor boʻlibdi. Shunda podsho: “Endi yana bir ish topish kerak”, deb bir shumlikni oʻylabdi-da, bolani yana chaqirtirib:

— Endi tuxumdan hoʻkiz chiqarib berasan, — debdi. Bola yana xafa boʻlib uyga kelibdi. Bolaning xafa boʻlib kelganini koʻrib qiz hol soʻrabdi. Bola voqeani aytibdi. Qiz bolaga daryoga olib borib tashlang deb, yana bir tosh beribdi. Bola daryoga toshni tashlashi bilan haligi pari uchta tuxum olib chiqibdi-da, “Ehtiyot qilib olib bor”, deb buyuribdi. Bola tuxumlarni olib ketayotib, sinash uchun bir donasini sindirib koʻribdi. Tuxum ichidan bir hoʻkiz chiqib yoʻq boʻlibdi. Ikkita tuxumni qizga olib kelib beribdi.

— Birini nima qildingiz? — debdi. Bola qilgan ishini aytib beribdi. Shunda qiz:

— Ha, mayli, boʻlar ish boʻlibdi, endi podsho tuxumni sindir deganda, tomga chiqing-da, tuxumni oʻsha yerdan turib tashlang, — debdi.

Bola qolgan ikkita tuxumni podshoga olib borib beribdi. Podsho:

— Qani, hoʻkiz chiqarib ber, — debdi. Bola:

— Siz pastda turing, men esa tomda turib tuxumni tashlayman, boʻlmasa sinmaydi,— deb tomga chiqib, tuxumlarni yerga tashlabdi. Tuxumlar sinib, ichidan ikkita haybatli hoʻkiz chiqib podshoni suza boshlabdi. Podsho:

— Tavba qildim, qilgan gunohimdan kech, — deb yalinibdi. Bola kechibdi. Hoʻkizlar shu zamon yoʻq boʻlib ketibdi. Oydan oy oʻtib, kundan kun oʻtib podsho yana bolani chaqirtiribdi:

— Endi yangi tugʻilgan bolani olib kelib gapirtirasan, — debdi.

Bola uyga qaytib podshoning gapini qizga aytibdi. Qiz yana bolaga bir tosh berib:

— Shu toshni tezda daryoga olib borib tashlang. Mening eng katta opam bor, shu hozir tugʻadi, “Opasi koʻrar ekan”, deb bolasini olib keling, — debdi. Bola chopganicha daryoga borib toshni tashlabdi.

Daryodan bir pari chiqib “Ozgina turing, hozir tugʻadi, olib ketasiz”, debdi. Bola tugʻilishi bilan olib chiqib beribdi. Baliqchi yangi tugʻilgan bolani koʻtarib kelayotsa, bola: “Pochcha, opamni koʻramanmi?” debdi. Baliqchi bola hayron boʻlib: ”Ha, opangni koʻrasan”, deb koʻtarib kelib bolani toʻgʻri podshoning oldiga qoʻyibdi. Podsho:

— Qani, bolani gapirtir-chi, — debdi. Haligi tugʻilgan bola podshoga bir tarsaki qoʻyib yuborib: “Yangi tugʻilgan bola ham gapiradimi, tuxumdan ham hoʻkiz chiqadimi, tagi yerga, tepasi osmonga tegmaydigan koʻprik bilan ravoq ham boʻladimi”, deb bidillab, podshoni uraveribdi.

Podsho baliqchi bolaga yalinib:

— Xotining ham oʻzingga, mol-mulkim ham senga, oʻzing menga oʻgʻil boʻl, — debdi. Baliqchi esa bolani daryoga — oʻz onasi yoniga tashlabdi. Keyin oʻz uyiga kelib, tinch yashab, murod-maqsadiga yetibdi.