Aqlli bola

Bir bor ekan, bir yoʻq ekan, bir er-xotin bor ekan. Ularning bitta-yu bitta oʻgʻillari bor ekan.

Bir kuni xotin ogʻir kasal boʻlib, oʻlib qolibdi. Ota-bola juda qiynalib qolishibdi. Oxiri bolaning otasi uylanibdi. Olgan xotini juda yomon ekan, oʻgay oʻgʻlini oʻtirsa — oʻpoq, tursa — soʻpoq deb chiqishtirmas ekan. Uni doim otasiga yomonlarkan. Nihoyat u, «bolangni yoʻqotsang, keyin turmush qilaman», deb turib olibdi. Bolaning otasi nima qilishini bilmay, oʻgʻlini bir doʻstinikiga olib borib:

— Oʻgʻlim shu yerda yashab tursin, men yordam berib, xabar olib turaman, — debdi. Keyin er-xotin yashayverishibdi.

Bir kuni ular mehmonga bormoqchi boʻlishibdi. Qarasalar, tugunni koʻtaradigan biror kimsa yoʻq. Shunda xotin eriga:

— Hozir bola boʻlganida edi, tugunimizni olib borishardi. Endi qanday koʻtarib ketamiz, — debdi. Bola esa otasini sogʻinib koʻrgani kelgan ekan, uyning orqasida turib bu gaplarni eshitibdi va:

— Men koʻtarishib olib boraman, — debdi. Xotin hayron boʻlib:

— Mehmonga ham hech sensiz bormas ekanmiz-da, hech tinchitmas ekansan-da, — deb urishib beribdi.

Bechora bola esa:

— Siz hozirgina bola boʻlganida, tugunni olib borardi, dedingiz-ku. Men boʻlmaganimda oʻzingiz qiynalib qolar edingiz-ku! — debdi.

Oxiri qoʻliga tugunni berib, bolani ham mehmonga olib ketishibdi. Mehmondan kelishsa ham, lekin bolani hech uyidan ketgisi kelmabdi. Xotin qancha zoʻrlasa ham, hech ketgani unamabdi, uyda qolibdi. Oʻgay ona esa har kuni eriga «bolangni yoʻqot» deb janjal qilaveribdi. U noiloj oʻgʻlini bir boyga, umrbod xizmatkorlikka beribdi. Er-xotin yana yolgʻiz oʻzlari qolishibdi.

Kunlardan bir kun xotin kasal boʻlib qolibdi. Eri esa ish bilan chiqib ketgan ekan. Xotinning boshi ogʻrib, unga bir piyola choy damlab beradigan odam boʻlmabdi. Shunda «qani endi, hozir bola kelib qolganida boshimni bosib qoʻyardi, bekorga haydab yuboribman-da», deb oʻylab yotaveribdi. Bola esa uyini, otasini sogʻinib, har kuni bir martadan kelib, hovlining atrofida aylanib ketar ekan.

Bola bu gal kelganida ham yashirinib turgan ekan, oʻgay onasining inqillab yotganini eshitib qolibdi. Uyga kirib qarasa, oʻgay onasi kasal yotganmish. Bola «salom» berib, darrov ish qilishga tushib ketibdi. Chovgumda choy qoʻyibdi, uy yumushlarini qilibdi, yon atrofni tozalabdi. Keyin oʻgay onasining boshini uqalab oʻtiribdi. Shu payt otasi kelib qolibdi. U oʻgʻlini koʻrib quvonib ketibdi. Xotiniga qarab:

— Koʻrdingmi, bola bizga doim kerak boʻladi. Uni sen doim boshingga ish tushganda, eslab qolasan, boshqa payt esa «yoʻqoting» deyishga tushasan. Boʻldi, endi bundan keyin oʻgʻlim hech qayerga ketmaydi, shu yerda bizlar bilan birga yashaydi, — debdi.

Kasal holida ham oʻgay ona yana eʼtiroz bildirib:

— Yoʻq, bu yerda yashamaydi. Har kuni kunduzi kelib, uy yumushlarini qilib kechqurun qaytib ketsin, — debdi.

Ammo bolaning hech oʻz uyidan ketgisi kelmas ekan. U yana yalinib-yolvorib shu yerda qolibdi, Oʻgay ona butunlay sogʻayib ketgach, yana «bolani yoʻqot» deb hadeb janjal qilaveribdi. Bolaning otasi hech unamabdi. Bola bir kuni otasi bilan oʻgay onasining kechasi urishishayotganini eshitib qolibdi. Oʻgay onasi:

— Bugun kechasi oʻgʻlingizni ariqqa oqizib yuborasiz. Uxlab yotganida koʻtarib, suvga tashlab yuborsangiz, oqib ketadi, — deyayotganini bola eshitib qolibdi.

Yarim kechada bola oʻrnidan turib qarasa, otasi ham, oʻgay onasi ham qattiq uyquda. U oʻgay onasini sekin koʻtarib olib, oʻzining yotadigan oʻrniga yotqizibdi. Ustini esa koʻrpa bilan oʻrab tashlabdi. Oʻzi esa oʻgay onasining joyiga yotib olibdi va oʻzi ham ustini koʻrpa bilan yopib olibdi.

Otasi kechasi turib, «Endi qanday qilib oʻz oʻgʻlimni suvga oqizib yuboraman? Agar uyqusirab suvdan chiqa olmasa oqib ketadimi?!» deb oʻylab rosa kuyinibdi. U bitta-yu bitta oʻgʻlidan ajralishni hech istamabdi. Lekin bajarmaslikka esa xotinidan qoʻrqibdi. Oxiri koʻzini chirt yumib, oʻgʻli yotgan joyga boribdi-da, uni koʻrpa-noʻrpasi bilan koʻtarib kelib, suvga oqizib yuboribdi.

U oʻgʻlini suvga oqizib yuborganiga achinib, oʻzini-oʻzi soʻkib, rosa yigʻlab oʻtiribdi. Keyin kelib oʻz oʻrniga yotibdi.

Ertalab turib qarasa, oʻgʻli uy ishlarini qilib yurgan emnsh. Shunda bola boʻlgan voqeani otasiga aytib beribdi. Ota-bola oʻgay onadan qutulganlariga quvonib, bundan keyin oʻzlari baxtiyor yashayverishibdi.