Ahmoq podsho

Bir bor ekan, bir yoʻq ekan, qadim zamonda bir kambagʻal odam bor ekan. Peshonasida bittagina uyi boʻlib, u ham qulab tushgan ekan. Kambagʻal koʻp mashaqqatlar bilan qaytadan uy solibdi. Tomiga bordon yopib, yarmini tuproq bilan bostirgandan keyin qolgan yarmini yopishga pul topolmay, ustaga javob berib yuboribdi va «qolganini kuchim yetganda oʻzim yopib olarman», deb yangi uyga kirib oʻtiraveribdi.

Bir oʻgʻri bu kambagʻalning uyini koʻrib: «Bu odam boyib qolganga oʻxshaydi: yangi imorat solibdi, buni bir boplash kerak», deb tomga chiqadigan joyni kunduz kuni moʻljallab ketibdi.

Oʻgʻri tun yarmiga kelib, tomga chiqibdi, endi hovliga tushaman deb tom ustida ketayotganda tomning omanatgina qilib bordon bilan yopib qoʻyilgan joyi oʻpirilib ketibdi. Shu paytda kambagʻal uyda yotgan ekan, oʻgʻri «tap» etib uning ustiga tushibdi. Kambagʻal qoʻrqib ketib oʻgʻrini ushlayolmay qolibdi. Oʻgʻri boʻlsa kambagʻalning uyida hech narsa yoʻqligini koʻrib, gʻazablanib chiqib ketibdi, ertasiga erta bilan podshoga arzga boribdi. Podsho:

— Kimsan? Nima arzing bor? — deb soʻrabdi. Oʻgʻri:

— Shohim, men katta oʻgʻrilardan boʻlaman. Shu kecha birovnikiga oʻgʻrilikka borib edim, tomini bordon bilan omonat yopib qoʻygan ekan, oʻpirilib ketdi, men uy ichpga yiqilib tushdim, oyogʻim sinishga sal qoldi, — degan ekan, podsho:

— Ha, talabing nima? — deb soʻrabdi. Oʻgʻri:

— Uy egasiga jazo bersangiz edi, — debdi. Podsho uy egasini chaqirib, undan:

— Shu kecha bu odam tomingdan yiqilib tushgani rostmi? — deb soʻragan ekan, kambagʻal:

— Rost, shohim, yaxshiki mening ustimga tushdi, boʻlmasa oyogʻi sinardi, — debdi. Keyin podsho:

— Rost boʻlsa seni dorga osish kerak, — deb kambagʻalni oʻlimga buyuribdi.

Bechora kambagʻal, nima qilishini bilmay, yigʻlab podshoga:

— E shohim, mening nima gunohim bor. Tomni usta shunday boʻsh yopib ketgan, — degan ekan, podsho:

— Unday boʻlsa, buni boʻshatib yuborib, dorga ustani keltirib osinglar! —debdi.

Yasovullar ustani olib kelishibdi. Jallod gunohsiz ustani dorga osmoqchi boʻlganda, usta:

— Podsho, arzim bor, — debdi. Bu gapni jallod podshoga yetkazibdi. Podsho ustani chaqirtirib:

— Nima arzing bor? — deb soʻragan ekan, usta:

— Shohim, bu ishda mening hech aybim yoʻq. Bordonchi bordonni siyrak toʻqib qoʻygan ekan, bilmay yopaveribman. Agar bordon pishiq toʻqilganda ustiga odam chiqsa ham teshilmas edi, — debdi.

Podsho ustani boʻshatib yuborib, bordonchini chaqirtiribdi:

— Bordonni sen toʻqiganmisan? — deb soʻrabdi. Bordonchi:

— Men toʻqiganman, — debdi. Podsho:

— Dorga buni osing! Hamma ayb shunda ekan, — debdi.

— Shohim, sizga arzim bor. Men bordonni hamma vaqt pishiq toʻqir edim, qoʻshnim yaqindan beri kaptarvoz boʻlib qolgan. Shu qoʻshnim kaptarlarini havoga uchirganda, ularga qarab bordonni siyrak toʻqib qoʻyibman. Gunohimni kechirishingizni soʻrayman, — debdi bordonchi.

Podsho buni ham boʻshatib, kaptarbozni oldirib kelib, dorga osishga buyuribdi. Kaptarboz aytibdi:

— Ey janob, men ishqibozlik bilan kaptar oʻynayman. Bunda mening gunohim boʻlmasa kerak. Meni oʻldirganingizdan kimga foyda bor, bir kambagʻalni oʻldirgandan koʻra, oʻsha oʻgʻrini oʻldirsangiz el tinchir edi.

Buni eshitib podsho:

— Darhaqiqat, oʻgʻrining oʻzi gunohkor, sening gaping toʻgʻri! Oʻgʻrini topib dorga osinglar! — debdi.

Yasovullar oʻgʻrini topib dorga osishibdi. Dor past, oʻgʻri novcha ekan, oyogʻi yerga tegib qolibdi. Jallodlar borib podshoga arz qilibdilar:

— E shahanshoh, oʻgʻri novchalik qildi, oyogʻi yerga tegib qolib oʻlmayapti, nima qilsak ekan?

Podsho:

— Shuni ham mendan soʻrab oʻtirasanlarmi?! Agar oʻgʻrining oyogʻn yerga tegib qolgan boʻlsa, guzardan boʻyi pakanaroq bir odamni topib, oʻgʻri oʻrniga oʻshani osavermaysanmi? Shunga ham aqllaring yetmaydimi! — debdi.

Jallodlar koʻchaga chiqib qarashsa, bir pakana odam bir qop orqalab ketayotgan ekan. «Podshoning aytgani xuddi shu-ku», deb pakanani dor tagiga olib boribdilar. Pakana odam:

— Mening nima gunohim bor? Meni nega dorga osasizlar? Podshoga arzim bor, — debdi.

Podsho dor yoniga kelib tomosha qilib turgan ekan, pakanadan:

— Ayt, nima arzing bor? — deb soʻrabdi. Pakana aytibdi:

— Shohim, men bir kambagʻal odamman. Goh togʻdan oʻtin keltirib sotaman, goh hammollik qilaman. Shu bilan bola-chaqamni boqaman. Nima gunohim borki, meni dorga ostirasiz?

Bunga podsho shunday javob qaytaribdi:

— E ahmoq, sening gunohing bormi, yoʻqmi, mening nima ishim bor. Ishqilib bir kishini dorga osish kerak-da. Oʻgʻrini dorga ostirsak, boʻyi novchalik qilib, oyogʻi yerga tegib qoldi. Sen juda bop kelding. Peshonangdan koʻr.

Pakana yana ruxsat soʻrab:

— Shohim, oʻgʻri novchalik qilgan boʻlsa, dor tagini bir oz oʻydirsangiz, oyogʻi yerga tegmaydi. Gunohkor novcha oʻrniga, bir begunoh kambagʻalni oʻldirib yuborish adolatdan emas-ku! — debdi.

Podsho oʻylab turib vazirga:

— Toʻgʻri aytadi, buni boʻshatilsin. Dor tagidan chuqur qazilib, dorga oʻgʻrini osilsin! —deb buyuribdi.

Jallodlar oʻgʻrini dor tagiga keltirib, chuqur qaziy boshlashibdi. Shunda oʻgʻri hovliqib:

— Tez qazinglar, vaqt oʻtmasin, meii tezroq osinglar! — deb qistayveribdi. Oʻgʻrining soʻzini podsho eshitib, undan:

— Nega buncha tiqilinch qilasan? — deb soʻraganda, oʻgʻri:

— Taqsir, hozir jannatning podshosi oʻldi, meni tezroq oʻldirsalar, bitta-yarimta odam podsho boʻlib qolmasdan, ildamroq borib jannatga podsho boʻlaman. Jannatning podshosi oʻlayotganda: «Kim oʻlib, ilgariroq jannatga kelsa, oʻsha odamni podsho qilinglar», debdi. Shuning uchun qistayapman. Qani, tez boʻlinglar, — deb yana qistay boshlabdi.

Oʻgʻrining bu gapi podshoga yoqib, oʻylab turib: «U dunyoda ham oʻzim podsho boʻlay», debdi va jallodlarga qarab:

— Oʻgʻrini dordan boʻshatib, oʻrniga meni osinglar! — debdi.

«Podsho amri vojib» deb, oʻgʻrini dordan boʻshatib, oʻrniga podshoning oʻzini osgan ekanlar.